Huidige lokale tijd in Berlijn

Daglicht door het jaar in Berlijn

Wist je dat?

Berlijn verzette de klok, en binnen zes weken deed een tiental landen het na

Duitsland bereidt elke dag tussen de 550 en 600 ton dönervlees.

De sector genereert ongeveer 2,5 tot 3,5 miljard euro per jaar en biedt werk aan ongeveer 60.000 mensen. Er zijn ongeveer 16.000 döner-verkooppunten in Duitsland, waarvan Berlijn alleen al ergens tussen de 1.000 en 1.500 heeft – meer dan welke andere Duitse stad dan ook, en dat is terecht, want het ding is hier uitgevonden.

Niet het vlees. Het verticale spit is Ottomaans; de techniek gaat terug tot de negentiende eeuw, toen een kok in Kastamonu naar verluidt het traditionele horizontale spit rechtop zette. Wat in Berlijn werd uitgevonden, was het in een broodje stoppen en het aangeven aan iemand die haast heeft.

Volgens de gangbare lezing komt de eer toe aan Kadir Nurman, geboren rond 1933 in Istanbul, die in 1960 als Gastarbeiter naar Stuttgart en in 1966 naar West-Berlijn verhuisde. Hij merkte dat Duitse arbeiders bijna geen tijd hadden om te gaan zitten en te eten. In 1972 zette hij een kraampje tegenover de Bahnhof Zoo op, waar hij kebabvlees in platbrood met ui en een beetje sla verkocht – zonder saus.

Hij heeft er nooit patent op aangevraagd.

Hij heeft de uitvinding ook nooit echt voor zich opgeëist. Toen hem werd gevraagd of hij de uitvinder was, zei hij in het Duits dat misschien iemand anders het ook had gedaan, in een verborgen hoekje, maar dat niemand het had gemerkt – de kebab werd dankzij hem bekend. Anderen eisen haar wel op: Mehmet Aygün zegt 1971, aan de Oranienstraße; Nevzat Salim zegt 1969, in Reutlingen. De Vereniging van Turkse Dönerfabrikanten in Europa kende Nurman in 2011 een prijs voor zijn levenswerk toe. Hij stierf in Berlijn in 2013.

Tegenwoordig wordt de döner in Vietnam verkocht als typisch Duits studentenvoedsel.

Een stad die nu al twee keer iets heeft voortgebracht dat de hele wereld overnam, en er twee keer niet in slaagde haar naam eraan verbonden te houden.

Op 6 april 1916 keurde de Duitse Bondsraad een verordening goed. Op 30 april 1916 om elf uur 's avonds gingen de klokken in het hele Duitse Rijk een uur vooruit, en bleven tot oktober vooruit staan.

De reden was steenkool. Europa was in oorlog, en een extra uur avondlicht betekende een uur minder kunstlicht, waardoor er minder steenkool in de huizen werd verbrand en er meer beschikbaar was voor de oorlogsinspanningen. Dit was 's werelds eerste landelijke zomertijd.

Wat er daarna gebeurde, is het deel om even bij stil te staan.

Oostenrijk-Hongarije volgde onmiddellijk. Groot-Brittannië voerde het drie weken later in, op 21 mei 1916. Frankrijk volgde op 14 juni. Daarna België, Denemarken, Italië, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Portugal, Zweden, Turkije, Tasmanië, Nova Scotia en Manitoba.

Binnen ongeveer zes weken had een tiental landen – waaronder een aantal die actief met Duitsland in oorlog waren, en een aantal die uit alle macht probeerden erbuiten te blijven – een Duitse administratieve verordening over hoe laat het was overgenomen. Het idee zelf was niet eens Duits: een entomoloog had het in 1895 in Wellington voorgesteld en was uitgelachen.

Het wrange detail komt uit Groot-Brittannië. Een bouwondernemer, William Willett, voerde hier al campagne voor sinds 1907, toen hij een pamflet publiceerde met de titel The Waste of Daylight. Het parlement wees hem negen jaar lang af. Hij stierf in 1915. Het jaar daarop nam Groot-Brittannië zijn idee over – drie weken nadat de vijand het had gedaan.

De klok: elke klokwisseling op aarde stamt af van die kolenverordening uit 1916. Ongeveer een derde van de landen ter wereld doet het nog steeds twee keer per jaar, waardoor de dagindeling van honderden miljoenen mensen elk jaar twee keer een uur verschuift, tot in lengte van dagen.

Duitsland zelf liet het in 1919 vallen. De Verenigde Staten voerden het in 1918 in en schaften het in 1919 weer af, grotendeels omdat boeren er een hekel aan hadden: hun koeien leefden op zonnetijd en waren niet geraadpleegd.

En de discussie is eigenlijk nooit beslecht. Turkije stopte in 2016 met het verzetten van de klok. Brazilië in 2019. Mexico in 2022. De Europese Unie stemde voor de afschaffing van de praktijk en slaagde er vervolgens jarenlang niet in om overeenstemming te bereiken over wat ervoor in de plaats moest komen – dus zet Berlijn, waar dit allemaal mee begon, nog steeds elke maart de klok vooruit.