Βερολίνο

Το γνωρίζατε;

Το Βερολίνο μετακίνησε το ρολόι και μέσα σε έξι εβδομάδες το αντέγραψαν δώδεκα χώρες

Η Γερμανία μαγειρεύει κάπου μεταξύ 550 και 600 τόνων κρέατος ντονέρ κάθε μέρα.

Ο κλάδος έχει τζίρο περίπου 2,5 έως 3,5 δισεκατομμύρια € ετησίως και απασχολεί περίπου 60.000 άτομα. Υπάρχουν περίπου 16.000 καταστήματα ντονέρ στη Γερμανία, από τα οποία μόνο το Βερολίνο έχει κάπου μεταξύ 1.000 και 1.500 — περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη γερμανική πόλη, κάτι απολύτως φυσικό, αφού το πράγμα εφευρέθηκε εδώ.

Όχι το κρέας. Η κάθετη σούβλα είναι οθωμανική· η τεχνική χρονολογείται από τον δέκατο ένατο αιώνα, όταν ένας μάγειρας στην Κασταμονή φέρεται να έστρεψε την παραδοσιακή οριζόντια σούβλα όρθια. Αυτό που εφευρέθηκε στο Βερολίνο ήταν να το βάλεις στο ψωμί και να το δώσεις σε κάποιον βιαστικό.

Η συνήθης εκδοχή αποδίδει την εφεύρεση στον Καντίρ Νουρμάν, γεννημένο στην Κωνσταντινούπολη γύρω στο 1933, ο οποίος μετακόμισε στη Στουτγκάρδη το 1960 ως γκασταρμπάιτερ (φιλοξενούμενος εργάτης) και στο Δυτικό Βερολίνο το 1966. Παρατήρησε ότι οι Γερμανοί εργάτες δεν είχαν σχεδόν καθόλου χρόνο να καθίσουν και να φάνε. Το 1972 έστησε έναν πάγκο απέναντι από τον σιδηροδρομικό σταθμό του Ζωολογικού Κήπου που πουλούσε κρέας κεμπάπ σε ψωμί με κρεμμύδι και λίγο μαρούλι — χωρίς σάλτσα.

Ποτέ δεν το κατοχύρωσε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Ούτε και τη διεκδίκησε ποτέ στ' αλήθεια. Όταν τον ρώτησαν αν ήταν ο εφευρέτης, είπε στα γερμανικά ότι ίσως το είχε κάνει και κάποιος άλλος, σε κάποια κρυφή γωνιά, αλλά κανείς δεν το πρόσεξε — το κεμπάπ έγινε γνωστό μέσω αυτού. Άλλοι πάντως τη διεκδικούν: ο Μεχμέτ Αϊγκιούν λέει το 1971, στην οδό Οράνιεν· ο Νεβζάτ Σαλίμ λέει το 1969, στο Ρόιτλινγκεν. Η Ένωση Τούρκων Κατασκευαστών Ντονέρ στην Ευρώπη απένειμε στον Νουρμάν βραβείο συνολικής προσφοράς το 2011. Πέθανε στο Βερολίνο το 2013.

Σήμερα το ντονέρ πωλείται στο Βιετνάμ ως τυπικό γερμανικό φαγητό για φοιτητές.

Μια πόλη που έχει πλέον δημιουργήσει δύο φορές κάτι που υιοθέτησε όλος ο κόσμος και δύο φορές δεν κατάφερε να κρατήσει το όνομά της πάνω του.

Στις 6 Απριλίου 1916 το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Συμβούλιο εξέδωσε διάταγμα. Στις έντεκα το βράδυ της 30ής Απριλίου 1916, τα ρολόγια σε όλη τη Γερμανική Αυτοκρατορία πήγαν μπροστά κατά μία ώρα και παρέμειναν μπροστά μέχρι τον Οκτώβριο.

Η αιτία ήταν ο άνθρακας. Η Ευρώπη βρισκόταν σε πόλεμο και μια επιπλέον ώρα βραδινού φωτός σήμαινε μια ώρα λιγότερο τεχνητό φωτισμό, άρα λιγότερο κάρβουνο που καιγόταν στα σπίτια και περισσότερο διαθέσιμο για την πολεμική προσπάθεια. Αυτή ήταν η πρώτη θερινή ώρα σε εθνικό επίπεδο στον κόσμο.

Αυτό που συνέβη στη συνέχεια είναι αυτό στο οποίο αξίζει να σταθούμε.

Ακολούθησε αμέσως η Αυστροουγγαρία. Η Βρετανία το υιοθέτησε τρεις εβδομάδες αργότερα, στις 21 Μαΐου 1916. Ακολούθησε η Γαλλία στις 14 Ιουνίου. Στη συνέχεια το Βέλγιο, η Δανία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Νορβηγία, η Πορτογαλία, η Σουηδία, η Τουρκία, η Τασμανία, η Νέα Σκωτία και η Μανιτόμπα.

Μέσα σε περίπου έξι εβδομάδες, δώδεκα χώρες — ανάμεσά τους αρκετές που πολεμούσαν ενεργά τη Γερμανία και αρκετές που πάσχιζαν να μείνουν έξω από τον πόλεμο — είχαν αντιγράψει μια γερμανική διοικητική εντολή σχετικά με την ώρα. Η ιδέα δεν ήταν καν γερμανική: ένας εντομολόγος την είχε προτείνει στο Ουέλινγκτον το 1895 και τον είχαν περιγελάσει.

Η πικρή λεπτομέρεια ανήκει στη Βρετανία. Ένας οικοδόμος ονόματι Γουίλιαμ Γουίλετ είχε κάνει εκστρατεία για αυτό ακριβώς από το 1907, όταν δημοσίευσε ένα φυλλάδιο με τίτλο Η σπατάλη του φωτός της ημέρας. Το Κοινοβούλιο τον αρνήθηκε για εννέα χρόνια. Πέθανε το 1915. Το επόμενο έτος η Βρετανία υιοθέτησε την ιδέα του — τρεις εβδομάδες αφότου ο εχθρός το έκανε πρώτος.

Το ρολόι: κάθε αλλαγή του ρολογιού στη Γη κατάγεται από εκείνο το διάταγμα του 1916 για τον άνθρακα. Περίπου το ένα τρίτο των χωρών του κόσμου εξακολουθούν να το κάνουν δύο φορές το χρόνο, μετακινώντας τα προγράμματα εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων κατά μία ώρα, δύο φορές, κάθε χρόνο, για πάντα.

Η ίδια η Γερμανία το απέρριψε το 1919. Οι Ηνωμένες Πολιτείες το υιοθέτησαν το 1918 και το κατάργησαν το 1919, κυρίως επειδή οι αγρότες το μισούσαν — οι αγελάδες τους ήταν σε ηλιακή ώρα και δεν είχαν ζητηθεί η γνώμη τους.

Και η διαμάχη δεν έχει κλείσει ποτέ. Η Τουρκία σταμάτησε να αλλάζει τα ρολόγια της το 2016. Η Βραζιλία το 2019. Το Μεξικό το 2022. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ψήφισε για την κατάργηση της πρακτικής και στη συνέχεια απέτυχε, για χρόνια, να συμφωνήσει με τι να την αντικαταστήσει — έτσι το Βερολίνο, που ξεκίνησε όλα αυτά, εξακολουθεί να βάζει τα ρολόγια του μπροστά κάθε Μάρτιο.

Φως της ημέρας μέσα στο έτος: Βερολίνο