Huidige lokale tijd in Praag

Daglicht door het jaar in Praag

Wist je dat?

Praag bouwde een klok die weigert te kiezen wat tijd betekent

Tsjechië staat elk jaar sinds 1993 wereldwijd op de eerste plaats qua bierconsumptie per persoon. Het land werd opgericht in 1993.

Het cijfer varieert afhankelijk van het jaar en wie er telt. Recente schattingen lopen ergens tussen ongeveer 121 en 150 liter per persoon per jaar, wat neerkomt op ongeveer 240 tot 300 glazen van een halve liter per jaar voor elke man, vrouw en kind in het land. Het is al twintig jaar aan het dalen en Tsjechië staat nog steeds comfortabel op de eerste plaats. Alleen Oostenrijk en Duitsland zijn ooit in de buurt gekomen, en geen van beide heeft het ingehaald.

Praag kan ook met enig recht zeggen dat het deze situatie heeft veroorzaakt. Pilsner – het bleekgouden lagerbier dat nu de overgrote meerderheid van het bier uitmaakt dat wereldwijd wordt gedronken – werd in 1842 uitgevonden in Pilsen, ongeveer tachtig kilometer verderop.

Intussen laat de stad al zeshonderd jaar de Orloj draaien, een klok die vier verschillende soorten tijd aangeeft, in een land dat elk jaar van zijn bestaan op de eerste plaats heeft gestaan op een specifieke mondiale ranglijst.

De Orloj loopt sinds 1410 op de zuidelijke muur van het oude stadhuis van Praag, gebouwd door klokkenmaker Mikuláš van Kadaň samen met de astronoom Jan Šindel. Het is de oudste astronomische klok ter wereld die nog in werking is, en het meeste ijzer erin is origineel.

Ieder uur gaan er twee luiken open. De twaalf apostelen trekken twee aan twee voorbij. Figuren van de Dood, de IJdelheid en de Hebzucht bewegen mee. Een gouden haan kraait, een klok luidt en na ongeveer vijfenveertig seconden is alles voorbij. Al meer dan twee eeuwen stromen er mensen voor samen op het plein.

Maar de show is niet het opmerkelijke deel. De wijzerplaten wel.

De klok: de Orloj geeft tegelijkertijd vier totaal verschillende systemen weer om de dag te meten.

Oud-Boheemse tijd, waarbij de dag begint bij zonsondergang. Dit is hetzelfde principe dat het Ottomaanse Istanbul hanteerde – gurubi-tijd – en dat in 1926 bij wet werd afgeschaft.

Babylonische tijd, waarbij de dag begint bij zonsopgang en de daglichturen in twaalf worden verdeeld, ongeacht hoe lang de dag daadwerkelijk is, zodat een uur in juni is langer dan een uur in december. Ook de Swahili-tijd in Nairobi en de Ethiopische klok in Addis Abeba laten de dag bij zonsopgang beginnen, zij het met uren van vaste lengte.

Midden-Europese tijd, gemarkeerd door een wijzer in de vorm van een zon. Het moderne systeem: vaste uren, gerekend vanaf middernacht.

Sterrentijd, gemeten ten opzichte van de sterren in plaats van de zon, en iets korter dan een zonnedag.

Plus de positie van de zon en de maan in de dierenriem, de fase van de maan en een kalenderwijzerplaat met de dag van het jaar en de heiligenfeesten die ooit bepaalden wanneer de middeleeuwse jaarmarkten werden gehouden.

Eén wijzerplaat, vier antwoorden op de vraag wanneer een dag begint, ze lopen allemaal tegelijk, ze kloppen allemaal.

Elders in deze serie discussieerden steden over deze systemen en kozen er één. Istanbul koos voor middernacht en nam een wet aan. Nairobi behield de zonsopgang. Praag heeft eenvoudigweg een machine gebouwd die ze allemaal laat zien en de kijker laat beslissen.

De klok overleefde het bijna niet. In mei 1945, tijdens de Praagse Opstand, werd het oude stadhuis beschoten en de klok verbrand; veel beelden en de kalenderwijzerplaat werden vernietigd. Ze stond drie jaar stil, totdat Vojtěch Sucharda het mechanisme herbouwde en nieuwe apostelen sneed.

Praag ligt op 14,4° oost, in de Midden-Europese Tijd, die is afgestemd op de 15e meridiaan. De klok van de stad wijkt maar een paar minuten af van haar eigen zon – een van de best gelegen plaatsen op deze hele site.

De stad die een monument heeft gebouwd voor het idee dat tijd een kwestie van interpretatie is, geeft toevallig, op de muur er vlak naast, bijna perfect de juiste tijd aan.