Bilasizmi?
Berlin soatni o'zgartirdi va olti hafta ichida o'nlab mamlakatlar uni ko'chirib oldi
Germaniya har kuni 550 dan 600 tonnagacha döner go'shti pishiradi.
Sanoat yiliga 2,5 dan 3,5 milliard yevrogacha aylanadi va 60 000 ga yaqin kishini ish bilan ta'minlaydi. Germaniyada 16 000 ga yaqin döner do'konlari mavjud bo'lib, ulardan birgina Berlinning o'zida 1000 dan 1500 gacha bo'lgan joy bor — boshqa nemis shaharlariga qaraganda ko'proq, bu o'rinli, chunki bu narsa shu yerda ixtiro qilingan.
Go'sht emas. Vertikal tupurish Usmonli; Bu texnika o'n to'qqizinchi asrga borib taqaladi, xabarlarga ko'ra, Kastamonudagi oshpaz an'anaviy gorizontal tupurishni tikka aylantirgan. Berlinda ixtiro qilingan narsa nonga solib, shoshib kimgadir berish edi.
Odatdagi hisobda 1933-yilda Istanbulda tug‘ilgan, 1960-yilda Shtutgartga, 1966-yilda G‘arbiy Berlinga ko‘chib o‘tgan Qodir Nurman kreditlari bor. U nemis ishchilarining o‘tirib ovqatlanishga deyarli vaqti yo‘qligini payqagan. 1972-yilda u Bahnhof hayvonot bog'i ro'parasida do'kon o'rnatdi, unda soussiz piyoz va ozgina salat qo'shilgan yassi nonda kabob go'shti sotiladi.
U hech qachon patentlamagan.
Bundan tashqari, u hech qachon buni da'vo qilmagan. Ixtirochi bo'lish haqidagi savolga, u nemis tilida, ehtimol, kimdir yashirin burchakda buni qilgandir, deb aytdi, lekin hech kim sezmadi - kabob u orqali mashhur bo'ldi. Boshqalar buni da'vo qiladilar: Mehmet Aygün 1971 yil, Oranienstrasseda; Nevzat Salim 1969 yil, Reutlingenda deydi. Yevropadagi turk doner ishlab chiqaruvchilar uyushmasi Nurmanga 2011-yilda umrbod muvaffaqiyat mukofotini berdi. U 2013-yilda Berlinda vafot etdi.
Bugungi kunda döner Vetnamda odatiy nemis talabalari taomi sifatida sotiladi.
Ikki marta butun dunyo qabul qilgan va ikki marta o'z nomini saqlab qola olmagan shahar.
1916 yil 6 aprelda Germaniya Federal Kengashi qaror qabul qildi. 1916 yil 30-aprel kechasi soat o'n birlarda Germaniya imperiyasi bo'ylab soatlar bir soat oldinga siljiydi va oktyabrgacha oldinga turdi.
Buning sababi ko'mir edi. Evropa urushda edi va kechki kunduzning qo'shimcha soati sun'iy yorug'likning bir soat kamligini anglatadi, ya'ni uylarda kamroq ko'mir yoqiladi va urush uchun ko'proq mavjud edi. Bu dunyoda birinchi bo'lib mamlakat bo'ylab yozgi vaqt edi.
Keyinchalik nima sodir bo'ldi - bu o'tirishga arziydi.
Avstriya-Vengriya darhol ergashdi. Britaniya uni uch hafta o'tgach, 1916 yil 21 mayda qabul qildi. Frantsiya 14 iyunda unga ergashdi. Keyin Belgiya, Daniya, Italiya, Lyuksemburg, Niderlandiya, Norvegiya, Portugaliya, Shvetsiya, Turkiya, Tasmaniya, Yangi Shotlandiya va Manitoba.
Taxminan olti hafta ichida o'nlab mamlakatlar, jumladan, Germaniya bilan faol urushayotgan va ba'zilari undan chetda qolishga juda ko'p harakat qilganlar - nemis ma'muriy buyrug'ini soat nechada bo'lganligi to'g'risida nusxa ko'chirishdi. Bu g'oyaning o'zi ham nemischa emas edi: 1895 yilda Vellingtonda bir entomolog buni taklif qilgan va ustidan kulishgan.
Achchiq tafsilot Britaniyaga tegishli. Uilyam Uilett ismli quruvchi 1907 yilda "Kun yorug'ligining isrofi" nomli risolani nashr etganidan beri aynan shu maqsadda harakat qilgan. Parlament uni to'qqiz yil davomida rad etdi. U 1915 yilda vafot etdi. Keyingi yili Britaniya uning g'oyasini qabul qildi - dushman buni birinchi marta amalga oshirganidan uch hafta o'tgach.
Soat: Yerdagi har bir soat o'zgarishi 1916 yilgi ko'mir tartibidan kelib chiqadi. Dunyo mamlakatlarining taxminan uchdan bir qismi hali ham buni yiliga ikki marta amalga oshiradi va yuz millionlab odamlarning jadvallarini bir soatga, ikki marta, har yili, abadiy o'zgartiradi.
Germaniyaning o'zi 1919 yilda uni bekor qildi. Qo'shma Shtatlar uni 1918 yilda qabul qildi va 1919 yilda uni bekor qildi, chunki fermerlar uni yomon ko'rgan - ularning sigirlari quyosh vaqtida edi va ular bilan maslahatlashmagan.
Va bahs hech qachon hal qilinmagan. Turkiya 2016-yilda soatlarini oʻzgartirishni toʻxtatdi. 2019-yilda Braziliya. 2022-yilda Meksika. Yevropa Ittifoqi bu amaliyotni bekor qilish uchun ovoz berdi va keyin yillar davomida uni nima bilan almashtirish boʻyicha kelisha olmadi — shuning uchun bularning barchasini boshlagan Berlin hali ham har mart oyida soatlarini oldinga qoʻyadi.
Manbalar
- Mahalliy Germaniya (kuniga 600 tonna doner go'shti; Germaniyada 16 000 doner do'koni, Berlinda 1 000 dan ortiq; ATDiD ma'lumotlariga ko'ra yillik aylanmasi 3,5 milliard yevro; Tagesspiegel ma'lumotlariga ko'ra 60 000 ish o'rni)
- Travel2Berlin (Berlinda ~1500 do'kon; kuniga ~550 tonna; Aygün va Salimning raqib da'volari; Kastamonuda vertikal shish haqida hikoya)
- Vikipediya, *Qodir Nurman* (1933-yilda Istanbulda tugʻilgan; 1960-yilda Shtutgart, 1966-yilda Berlin, 1972-yilda toʻxtash joyi; patent berilmagan; oʻz bayonoti)
- Mahalliy Germaniya, *Doner kabobi tarixi* (birinchi dönerning tarkibi: go'sht, piyoz, salat)
- Fox News/AP va Gulf News (Vyetnamda "nemis talabalari taomi" sifatida sotiladi; aholisi 2,7 million turkiyalik)
- Berlin tajribalari (ixtiroga oid nizo hal etilmagan)
- AQSH Milliy arxivi, *Yozgi vaqtdan foydalanish boshlanadi, 1916 yil* (Bundesratning 1916-yil 6-apreldagi qarori; Berlin va Venadagi AQSh elchixonalarining davriy yozishmalari)
- timeanddate.com, *Evropada DST tarixi*
- webexhibits.org (qabul qiluvchi davlatlar ro'yxati; Buyuk Britaniya, 1916 yil 21 may)
- daylightsavingtime.info (Uilyam Uilett, *The Waste of Daylight*, 1907; 1915-yilda vafot etgan; AQSh 1919-yilda bekor qilingan)