Lisbon

Wist je dat?

Lissabon stuurde een vragenlijst en vond per ongeluk een wetenschap uit

Eén bakkerij in Lissabon verkoopt meer dan 20.000 custardtaartjes per dag.

De Fábrica de Pastéis de Belém gaat om acht uur 's ochtends open en sluit om elf uur' s avonds. Twintigduizend taarten verspreid over vijftien uur komen neer op ongeveer tweeëntwintig per minuut, volgehouden, de hele dag, elke dag. Tijdens drukke weekends kan het aantal verdubbelen, en op het hoogtepunt heeft de winkel er op één dag meer dan 50.000 gemeld.

Ze doen het al sinds 1837, volgens hetzelfde recept.

De oorsprong is een keten van kleine praktische beslissingen. Monniken in het Jerónimos-klooster gebruikten eiwit om kleding te stijven en wijn te klaren, waardoor ze een groot aantal dooiers overhielden. Ze verwerkten de dooiers tot custardtaartjes en verkochten deze aan reizigers die per stoomboot arriveerden. Toen de liberale revolutie in 1834 leidde tot de sluiting van Portugese kloosters, verkochten de monniken het recept aan de naastgelegen suikerraffinaderij. Drie jaar later openden de eigenaren van de raffinaderij een winkel.

Het recept is nooit gepubliceerd. Het is bekend bij een klein aantal banketbakkers, die de taarten maken in een kamer die de winkel de geheime werkplaats noemt. Elke andere custardtaart in Portugal – en dat zijn er veel, in elk café van het land – is een pastel de nata. Alleen degene die in dat gebouw gemaakt worden zijn pastéis de Belém.

Er is zelfs een spreekwoord aan verbonden: een bruid die er een eet, zal nooit haar ring afdoen. Paren verschijnen in trouwjurk.

De klok: wat een mooi contrast vormt met wat Portugal heeft gedaan aan zijn tijdzone.

Portugal ligt niet op de Midden-Europese tijd, en geografisch gezien zou dat ook niet zo moeten zijn; Lissabon ligt ongeveer 9° westelijk, in lijn met Groot-Brittannië en Ierland. Maar het heeft CET twee keer geprobeerd: van 1966 tot 1976, en opnieuw van 1992 tot 1996. Beide keren was het omgekeerd.

De tweede ommekeer werd veroorzaakt door de associaties van ouders. Kinderen gingen in het donker naar school en weigerden naar bed te gaan terwijl het buiten nog licht was.

Een stad die al 188 jaar lang één gebakje maakt volgens één onveranderd recept, en haar nationale tijdzone vier keer in de dertig veranderde.

Op de ochtend van 1 november 1755 – Allerheiligen, terwijl de kerken vol waren – trof een aardbeving met een kracht van 8,5 tot 9 op de schaal van Richter voor de kust van Portugal. Het schudden duurde tussen de drie en zes minuten en veroorzaakte kloven van vijf meter breed in het centrum van Lissabon. Ongeveer veertig minuten later kwam er een tsunami van ongeveer zes meter hoog de haven binnen. Toen staken de kaarsen die in de kerken waren omgevallen, wat er nog over was in brand.

Wat er daarna gebeurde, is het interessante deel.

Op 26 januari 1756 stuurde de markies van Pombal de bisschoppen van Portugal een reeks van dertien vragen, om te kopiëren en door te geven aan elke pastoor, die ze aan zijn parochianen moest voorleggen. Hoe laat begon het? Hoe lang duurde het schudden? Hoeveel golven en hoe ver uit elkaar? Leek het uit een bepaalde richting te komen? Is de zee eerst gestegen of gedaald? Gedroeg de dieren zich vreemd?

In de vragenlijst werd helemaal geen melding gemaakt van God. Pombal wilde observaties, geen theologie.

646 reacties kwamen terug. Ze bevinden zich nog steeds in het nationaal archief. In de twintigste en eenentwintigste eeuw gebruikten seismologen deze antwoorden – verzameld door dorpspriesters van boeren en vissers – om de tsunami van 1755 te reconstrueren en te modelleren. De fout die dit veroorzaakte, is nu naar hem vernoemd.

Pombal herbouwde ook de Baixa op een houten kooi – de gaiola pombalina – een van de eerste opzettelijk aardbevingsbestendige gebouwen waar dan ook. Hij testte het ontwerp door kleine houten modellen te bouwen en troepen eromheen te marcheren om het schudden te simuleren. Op de vraag waarom de nieuwe straten zo absurd breed waren, zei hij: "Op een dag zullen ze klein zijn."

De klok: Lissabon staat op 9° west en loopt op dezelfde tijd als Londen, wat ongeveer correct is voor zijn lengtegraad en een vol uur achterloopt op Madrid, 500 kilometer verderop.

Portugal heeft het alternatief getest. Tweemaal. Van 1966 tot 1976, en opnieuw van 1992 tot 1996, verhuisde het land naar Midden-Europese Tijd om zich aan te sluiten bij Spanje en de rest van de EU. Het middaguur verschoof naar ongeveer half twee. In de winter kwam de zon halverwege de ochtend op; in de zomer was het na tien uur 's avonds nog licht.

Ouderverenigingen hebben het kapotgemaakt. Kinderen gingen in het donker naar school en weigerden vervolgens naar bed te gaan omdat het buiten nog licht was. In februari 1996 kondigde de premier aan dat Portugal terug zou gaan.

Lissabon voerde het experiment uit waar Madrid nog steeds in leeft. Het duurde vier jaar.

Jaarlijks daglicht