Lissabon

Wist je dat?

Lissabon stuurde een vragenlijst en vond per ongeluk een wetenschap uit

Eén bakkerij in Lissabon verkoopt meer dan 20.000 custardtaartjes per dag.

De Fábrica de Pastéis de Belém gaat om acht uur 's ochtends open en sluit om elf uur 's avonds. Twintigduizend taartjes verspreid over vijftien uur komen neer op ongeveer tweeëntwintig per minuut, volgehouden, de hele dag, elke dag. Tijdens drukke weekends kan het aantal verdubbelen, en op het hoogtepunt heeft de winkel er op één dag meer dan 50.000 gemeld.

Ze doen het al sinds 1837, volgens hetzelfde recept.

De oorsprong is een keten van kleine praktische beslissingen. Monniken in het Jerónimos-klooster gebruikten eiwit om kleding te stijven en wijn te klaren, waardoor ze een groot aantal dooiers overhielden. Ze verwerkten de dooiers tot custardtaartjes en verkochten deze aan reizigers die per stoomboot arriveerden. Toen de liberale revolutie in 1834 leidde tot de sluiting van Portugese kloosters, verkochten de monniken het recept aan de naastgelegen suikerraffinaderij. Drie jaar later openden de eigenaren van de raffinaderij een winkel.

Het recept is nooit gepubliceerd. Het is bekend bij een klein aantal banketbakkers, die de taarten maken in een kamer die de winkel de geheime werkplaats noemt. Elk ander custardtaartje in Portugal – en dat zijn er veel, in elk café van het land – is een pastel de nata. Alleen de taartjes die in dat gebouw worden gemaakt, zijn pastéis de Belém.

Er is zelfs een spreekwoord aan verbonden: een bruid die er een eet, zal nooit haar ring afdoen. Er komen bruidsparen in trouwkleding langs.

De datum die Lissabon heeft gevormd, is echter veel ouder dan de bakkerij. Op de ochtend van 1 november 1755 – Allerheiligen, terwijl de kerken vol waren – trof een aardbeving met een geschatte magnitude van 8,5 tot 9 voor de kust van Portugal. Het schudden duurde tussen de drie en zes minuten en veroorzaakte kloven van vijf meter breed in het centrum van Lissabon. Ongeveer veertig minuten later kwam er een tsunami van ongeveer zes meter hoog de haven binnen. Daarna staken de kaarsen die in de kerken waren omgevallen de rest in brand.

Wat er daarna gebeurde, is het interessante deel.

Op 26 januari 1756 stuurde de markies van Pombal de bisschoppen van Portugal een reeks van dertien vragen, om te kopiëren en door te geven aan elke pastoor, die ze aan zijn parochianen moest voorleggen. Hoe laat begon het? Hoe lang duurde het schudden? Hoeveel golven en hoe ver uit elkaar? Leek het uit een bepaalde richting te komen? Steeg de zee eerst, of daalde ze? Gedroegen de dieren zich vreemd?

In de vragenlijst werd helemaal geen melding gemaakt van God. Pombal wilde observaties, geen theologie.

Er kwamen 646 antwoorden terug. Ze bevinden zich nog steeds in het nationaal archief. In de twintigste en eenentwintigste eeuw gebruikten seismologen deze antwoorden – verzameld door dorpspriesters van boeren en vissers – om de tsunami van 1755 te reconstrueren en te modelleren. Een van de breuken die als bron zijn voorgesteld, is nu naar hem vernoemd.

Pombal herbouwde ook de Baixa op een houten kooi – de gaiola pombalina – een van de eerste bewust aardbevingsbestendige bouwwijzen ter wereld. Hij testte het ontwerp door kleine houten modellen te bouwen en er troepen omheen te laten marcheren om het schudden te simuleren. Op de vraag waarom de nieuwe straten zo absurd breed waren, zei hij: "Op een dag zullen ze klein zijn."

De klok: Lissabon ligt op 9° west en heeft dezelfde tijd als Londen – ongeveer juist voor die lengtegraad, en een vol uur achter op Madrid, 500 kilometer verderop.

Portugal heeft het alternatief getest. Tweemaal. Van 1966 tot 1976, en opnieuw van 1992 tot 1996, verhuisde het land naar Midden-Europese Tijd om zich aan te sluiten bij Spanje en het grootste deel van continentaal Europa. De zonnemiddag verschoof naar ongeveer half twee. In de winter kwam de zon halverwege de ochtend op; in de zomer was het na tien uur 's avonds nog licht.

Ouderverenigingen maakten er een eind aan. Kinderen gingen in het donker naar school en weigerden vervolgens naar bed te gaan omdat het buiten nog licht was. In februari 1996 kondigde de premier aan dat Portugal terug zou gaan.

Lissabon voerde het experiment uit waar Madrid nog steeds in leeft. De eerste keer duurde het tien jaar, de tweede keer vier. Een stad die sinds 1837 één gebakje maakt volgens één onveranderd recept, en die in dertig jaar vier keer van nationale tijdzone wisselde.

Daglicht door het jaar in Lissabon