Staðartími núna: Naíróbí

Dagsbirta yfir árið: Naíróbí

Vissir þú?

Í Naíróbí fer það eftir tungumálinu hvað klukkan er

Í Kenía, Tansaníu og Úganda er í daglegri notkun tímatalskerfi sem hefur ekkert með miðnætti að gera.

Svahílítími er talinn frá sólarupprás. Sólin kemur upp um sexleytið að morgni og það er núllpunkturinn. Klukkan sjö að morgni er því saa moja – stund eitt. Klukkan níu að morgni er saa tatu, stund þrjú. Hádegi er saa sita, stund sex. Hringurinn byrjar aftur við sólsetur, svo klukkan sjö að kvöldi er aftur saa moja, en þá með usiku (nótt) í stað asubuhi (morgunn).

Allt kerfið er einfaldlega sex klukkustunda hliðrun frá vestrænu klukkunni. Dragðu sex frá og þá er það komið.

Og hér er það sem gerir þetta merkilegt frekar en bara sérkennilegt: þetta er engin söguleg forvitni. Svona talar fólk í raun og veru. Venjan meðal fjöltyngdra Austur-Afríkubúa er að nota það kerfi sem tilheyrir tungumálinu sem talað er – svo sami maður sem lýsir sama fundi segir „klukkan átta“ á ensku og saa mbili, stund tvö, á svahílí. Sami atburður. Sami maður. Tvær gjörólíkar tölur og enginn ruglingur.

Klukkan: og ástæðan fyrir því að kerfið gengur upp er hrein landafræði.

Naíróbí er nánast við miðbaug, á 1,3° suðlægrar breiddar. Lengd dagsins breytist varla og sólin kemur upp á milli um 06:10 og 06:40 alla daga ársins. Það eru engir langir sumardagar eða stuttir vetrardagar sem þarf að taka tillit til, engin aðlögun, enginn endurútreikningur. Sólin kemur upp á nánast sama tíma í janúar og í júlí.

Berðu það saman við Istanbúl, þar sem nánast eins kerfi, bundið við sólsetur, var notað á tímum Tyrkjaveldis en varð að leggja það af – því á 41° norðlægrar breiddar flakkar sólsetrið um margar klukkustundir yfir árið og klukka sem er bundin við það þarfnast stöðugs viðhalds fagmanna.

Tvær borgir, sama hugmynd um hvað klukkan eigi að miðast við. Önnur varð að gefa hana upp á bátinn. Hin þurfti þess aldrei. Munurinn er um fjörutíu breiddargráður.

Svahílítíminn lifir af því að miðbaugurinn er áreiðanlegur.