Το γνωρίζατε;
Ένας Δανός κλειδαράς πέρασε τη ζωή του φτιάχνοντας ένα ρολόι με ένα γρανάζι που γυρίζει μια φορά κάθε 25.753 χρόνια
Οι κάτοικοι της Κοπεγχάγης διανύουν με το ποδήλατο περίπου 1,4 εκατομμύρια χιλιόμετρα κάθε μέρα.
Η περιφέρεια της Γης είναι περίπου 40.000 km. Έτσι, μια πόλη περίπου 600.000 κατοίκων κάνει πετάλι που ισοδυναμεί με τριάντα πέντε γύρους του πλανήτη, καθημερινά, και αύριο το ξανακάνει.
Οι υπόλοιποι αριθμοί προκύπτουν από αυτό. Υπάρχουν περίπου 675.000 ποδήλατα στην Κοπεγχάγη και περίπου 120.000 αυτοκίνητα — τα ποδήλατα είναι πάνω από πενταπλάσια από τα αυτοκίνητα. Στο κέντρο της Κοπεγχάγης υπάρχουν περισσότερα ποδήλατα παρά κάτοικοι. Το 62% των κατοίκων της Κοπεγχάγης πηγαίνει στη δουλειά ή στις σπουδές με ποδήλατο· το 9% με αυτοκίνητο. Μόνο μία γέφυρα, η Γέφυρα της Βασίλισσας Λουίζας, μεταφέρει έως και 36.000 ποδηλάτες την ημέρα, καθιστώντας την μία από τις πιο πολυσύχναστες ποδηλατικές διαβάσεις στον κόσμο.
Το 63% των μελών του κοινοβουλίου της Δανίας, που εδρεύει στο κέντρο της πόλης, πηγαίνουν με το ποδήλατο στη δουλειά.
Τίποτα από αυτά δεν συνέβη γρήγορα, και αυτό είναι το ζητούμενο. Η Κοπεγχάγη κατασκεύαζε τουλάχιστον ένα μίλι ποδηλατόδρομο κάθε χρόνο από το 1912 έως το 1969. Μεταξύ 1975 και 1985 κατασκεύαζε πέντε μίλια το χρόνο. Το 1970, όταν η πόλη άρχισε να μετράει για πρώτη φορά, η ημερήσια κίνηση ήταν 351.133 αυτοκίνητα έναντι 100.071 ποδηλάτων. Το 2016 η αναλογία αντιστράφηκε για πρώτη φορά: 265.700 ποδήλατα, 252.600 αυτοκίνητα.
Χρειάστηκαν σαράντα έξι χρόνια με λίγη προσθήκη κάθε χρόνο.
Η Κοπεγχάγη είναι μια πόλη που νιώθει άνετα με πράγματα που έχουν νόημα μόνο αν συνεχίσετε να τα προσθέτετε για πολύ καιρό.
Όταν ο Γενς Όλσεν ήταν οκτώ ετών, διάβασε ένα δανέζικο μυθιστόρημα στο οποίο ένα ρολόι ήταν χαλασμένο. Αυτό τον ενόχλησε. Αν κάποιος το είχε φτιάξει, κάποιος μπορούσε και να το επισκευάσει. Αποφάσισε ότι θα ήταν αυτό το άτομο.
Εκπαιδεύτηκε ως κλειδαράς, στη συνέχεια ως οργανοποιός και μετά ως ωρολογοποιός. Στα είκοσι πέντε του ταξίδεψε στο Στρασβούργο για να μελετήσει το αστρονομικό ρολόι στον καθεδρικό ναό, επιστρέφοντας ξανά και ξανά για να σημειώσει πώς δούλευαν οι λειτουργίες του. Μετά άρχισε να υπολογίζει ένα δικό του.
Το Παγκόσμιο ρολόι του Γενς Όλσεν — το Βέρντενσουρ — βρίσκεται στο Δημαρχείο της Κοπεγχάγης. Διαθέτει δώδεκα μηχανισμούς και 15.448 μεμονωμένα εξαρτήματα. Είναι εξ ολοκλήρου μηχανικό και πρέπει να κουρδίζεται με το χέρι μία φορά την εβδομάδα.
Δείχνει την ώρα της Κοπεγχάγης, την ηλιακή ώρα, την ώρα σε όλο τον κόσμο, την ανατολή και τη δύση του ηλίου, τον αστρικό χρόνο, ένα αέναο ημερολόγιο, τις θέσεις των πλανητών και τις ημερομηνίες μελλοντικών ηλιακών και σεληνιακών εκλείψεων.
Και μετά υπάρχουν τα γρανάζια.
Το ταχύτερο ολοκληρώνει μία περιστροφή κάθε δέκα δευτερόλεπτα. Το πιο αργό ολοκληρώνει μια περιστροφή κάθε 25.753 χρόνια. Αυτό το γρανάζι παρακολουθεί τη μετάπτωση του άξονα της Γης — την αργή ταλάντευση που μετακινεί τη θέση του ουράνιου βόρειου πόλου σε περίπου είκοσι έξι χιλιετίες. Γυρίζει αυτή τη στιγμή. Έχει μετακινηθεί περίπου μία μοίρα από τότε που ξεκίνησε.
Ο Όλσεν δεν έζησε για να το δει να λειτουργεί. Πέθανε το 1945. Το ρολόι ξεκίνησε τελικά το 1955, από τον βασιλιά της Δανίας και την εγγονή του Όλσεν. Η ταφόπλακά του γράφει, λίγο πολύ: αστρομηχανικός, κατασκευαστής του παγκόσμιου ρολογιού.
Μια τυχαία λεπτομέρεια: το πλανητικό καντράν δείχνει οκτώ πλανήτες. Ο Όλσεν ολοκλήρωσε τους υπολογισμούς του προτού ανακαλυφθεί ο Πλούτωνας το 1930, επομένως δεν συμπεριλήφθηκε ποτέ. Για πενήντα ένα χρόνια το ρολόι θεωρούνταν ελαφρώς λάθος. Το 2006 η Διεθνής Αστρονομική Ένωση αναταξινόμησε τον Πλούτωνα και το ρολόι αθόρυβα έγινε ξανά σωστό.
Το ρολόι: Η Κοπεγχάγη βρίσκεται στις 55,7° βόρειο πλάτος, κάτι που της δίνει μία από τις μεγαλύτερες διακυμάνσεις της διάρκειας της ημέρας σε αυτή τη λίστα — περίπου δεκαεπτάμισι ώρες φωτός στο μέσο του καλοκαιριού και μόλις επτά στα τέλη Δεκεμβρίου.
Ταιριαστό μέρος, λοιπόν, για το Βέρντενσουρ. Έξω, η πόλη ζει με έναν ήλιο που δεν μπορεί να αποφασίσει. Μέσα στο Δημαρχείο, ένα γρανάζι που δεν θα ολοκληρώσει την πρώτη του πλήρη στροφή μέχρι περίπου το έτος 27.700 γυρίζει παρ' όλα αυτά, μία κουρδισμένη με το χέρι εβδομάδα τη φορά.
Πηγές και αναφορές
- Visit Copenhagen και Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (~1,4–1,44 εκατομμύρια km την ημέρα· 675.000 ποδήλατα, 120.000 αυτοκίνητα)
- Climate Action (απογραφή 2016: 265.700 ποδήλατα, 252.600 αυτοκίνητα· 351.133 αυτοκίνητα, 100.071 ποδήλατα το 1970)
- State of Green / Έκθεση ποδηλάτου του Δήμου Κοπεγχάγης (62% των κατοίκων με ποδήλατο, 9% με αυτοκίνητο)
- Forbes (τουλάχιστον ένα μίλι ποδηλατόδρομου ετησίως από το 1912 έως το 1969· πέντε μίλια το χρόνο από το 1975 έως το 1985)
- Δεδομένα Brainscape/Κοπεγχάγης (36.000 ποδηλάτες την ημέρα στη Dronning Louises Bro· 63% των βουλευτών)
- Wikipedia, *Jens Olsen's World Clock* (12 μηχανισμοί, 15.448 εξαρτήματα, εβδομαδιαίο κούρδισμα, ταχύτερο γρανάζι 10 δευτερόλεπτα, πιο αργό 25.753 χρόνια)
- Linda Hall Library, *Scientist of the Day: Jens Olsen* (παράλειψη του Πλούτωνα, λειτουργία του μηχανισμού μετάπτωσης)
- ateliera.dk (αναλυτικές λειτουργίες των καντράν, επισκέψεις στο Στρασβούργο, βιογραφία του Olsen)
- Scala Advance (τέθηκε σε λειτουργία από τον βασιλιά και την εγγονή του Olsen το 1955· ταφόπετρα στο νεκροταφείο Bispebjerg)