Allar greinar

Heil heimsálfa á einni klukku

Sum lönd eru svo breið að klukkustundir líða á milli sólarupprásar á endum þeirra. Hvert þeirra hefur þurft að ákveða hvort klukkan eigi að fylgja himninum eða ríkinu. Þau komust ekki öll að sömu niðurstöðu.

Peking — Kína er um 5.000 kílómetra breitt og nær yfir fimm landfræðileg tímabelti, frá um 73° til 135° austurlengdar. Árið 1918 lagði Miðstjörnuathugunarstöð Lýðveldisins Kína til nákvæmlega fimm belti, sem síðar voru lögfest: Kunlun á UTC+5:30, Sinkiang–Tíbet á UTC+6, Kansu–Szechwan á UTC+7, Chungyuan á UTC+8 og Changpai á UTC+8:30. Árið 1949 voru öll fimm lögð niður og landið sett á eina klukku: Pekingtíma, UTC+8. Áhrifin sjást best lengst í vestri, þar sem vetrarsólin í Kashgar kemur ekki upp fyrr en um klukkan tíu að morgni samkvæmt opinberu klukkunni. Í reynd er annar, óopinber tími – Xinjiang- eða Ürümqi-tími, tveimur klukkustundum á eftir Peking – mikið notaður í daglegu lífi þar, og alþjóðlegi tímabeltagagnagrunnurinn hefur færslu fyrir hann.

Delí — Indland valdi eins, af sömu yfirlýstu ástæðu: þjóðareiningu. Indverskur staðaltími var festur 1. september 1947 á UTC+5:30, reiknaður út frá einum lengdarbaug, 82°30′ austurlengdar. Landfræðilega nær Indland yfir nærri 30 lengdargráður, nóg fyrir tvö belti. Sólin kemur upp nærri tveimur klukkustundum fyrr á austurjaðri Indlands en á vesturjaðrinum, og í Assam getur vetrarsólin sest um hálffimm síðdegis þótt vinnudagurinn haldi áfram. Teekrurnar í Assam hafa í kyrrþey verið klukkustund á undan landinu á óopinberum teekrutíma (Tea Garden Time) allt frá dögum Breta, og eru það enn.

Moskva — Rússland fór öfuga leið og hélt ellefu tímabeltum, fleiri en nokkurt annað land nema Frakkland, sem fær sín belti frá landsvæðum handan hafs. En miðstýringin fór aðra leið: mestalla síðustu öld voru tímaáætlanir sovéskra og rússneskra járnbrauta birtar á Moskvutíma um allt kerfið, svo farþegi sem steig um borð lengst í austri las brottfarartíma sem kom sólinni utan við gluggann ekkert við.

Melbourne — Ástralía er andstæða dæmið og það er lærdómsríkt. Þar sem sumartími heyrir undir fylkin en ekki alríkið verða þrjú opinber tímabelti Ástralíu að fimm hálft árið, þar af tvö aðskilin hálftímafrávik. Enginn hannaði þetta. Hvert stjórnsvæði svaraði spurningunni fyrir sig og þetta er myndin sem svörin mynduðu. Það nær jafnvel niður í einstaka bæi: Broken Hill í Nýja Suður-Wales fylgir tíma Suður-Ástralíu.

Kuala Lumpur — Malasía glímdi við minni útgáfu af sama vanda, hálftíma skil milli Malakkaskaga og Austur-Malasíu, og lokaði þeim á síðustu þrjátíu mínútum ársins 1981.

Saman færa þessi fimm lönd rökin fram eins skýrt og hægt er. Klukka getur verið nákvæm eða sameiginleg. Í nógu stóru landi getur hún ekki verið hvort tveggja – og hver þessara ríkisstjórna hefur þurft að velja hvoru hún fórnar.