Tüm hikayeler

Bir Kıtayı Tek Saatle Yönetmek

Bazı ülkeler o kadar geniş ki iki ucunda güneş saatler arayla doğuyor. Her biri, saatin gökyüzünü mü yoksa devleti mi izleyeceğine karar vermek zorunda kaldı. Hepsi aynı kararı vermedi.

Pekin — Çin kabaca 5.000 kilometre genişliğinde ve yaklaşık 73° ile 135° doğu arasında beş coğrafi saat dilimine yayılıyor. 1918'de Çin Cumhuriyeti'nin Merkez Rasathanesi tam olarak beş dilim önerdi; bunlar daha sonra resmîleşti: Kunlun UTC+5:30, Sincan–Tibet UTC+6, Kansu–Siçuan UTC+7, Çungyuan UTC+8 ve Çangpay UTC+8:30. 1949'da beşi de kaldırıldı ve ülke tek bir saate bağlandı: Pekin Saati, UTC+8. Etki en çok uzak batıda görünüyor; Kaşgar'da kış ortasında güneş resmî saate göre sabah on civarına kadar doğmuyor. Pratikte orada ikinci ve gayriresmî bir saat — Pekin'in iki saat gerisindeki Sincan ya da Urumçi Saati — gündelik hayatta yaygın olarak kullanılıyor ve uluslararası saat dilimi veritabanında onun için de ayrı bir kayıt bulunuyor.

Delhi — Hindistan aynı tercihi aynı beyan edilmiş sebeple yaptı: ulusal birlik. Hindistan Standart Saati 1 Eylül 1947'de UTC+5:30'da sabitlendi ve 82°30′ doğudaki tek bir meridyenden hesaplanıyor. Coğrafi olarak Hindistan 30 boylama yakın bir genişliğe yayılıyor; bu iki dilime yeter. Güneş Hindistan'ın doğu ucunda batı ucundan neredeyse iki saat önce doğuyor ve Assam'da kış günbatımı, mesai devam ederken öğleden sonra dört buçuk civarında gelebiliyor. Assam'ın çay bahçeleri İngiliz döneminden beri gayriresmî Çay Bahçesi Saati ile ülkenin bir saat önünde sessizce çalışıyor ve hâlâ öyle.

Moskova — Rusya tersini yaptı ve on bir saat dilimi tuttu; Fransa dışında hiçbir ülkede bu kadar çok yok; Fransa'nın sayısı da denizaşırı topraklarından geliyor. Ama merkezileşmeyi başka türlü yaptı: geçen yüzyılın büyük bölümünde Sovyet ve Rus demiryolu tarifeleri ağın tamamında Moskova saatiyle yayımlandı, dolayısıyla uzak doğuda trene binen bir yolcu, pencere dışındaki güneşle hiç ilgisi olmayan bir kalkış saati okuyordu.

Melbourne — Avustralya karşı örnek ve öğretici. Yaz saati federal değil eyalet meselesi olduğu için Avustralya'nın üç resmî saat dilimi yılın altı ayı beşe çıkıyor; ikisi ayrı yarım saatlik offset. Bunu kimse tasarlamadı. Her yargı çevresi soruyu ayrı ayrı cevapladı ve cevapların oluşturduğu şekil bu. Hatta tek tek kasabalara kadar iniyor: Yeni Güney Galler'deki Broken Hill, Güney Avustralya saatini kullanıyor.

Kuala Lumpur — Malezya aynı sorunun daha küçük bir versiyonuyla karşılaştı; Yarımada ile Doğu Malezya arasında yarım saatlik bir dikiş vardı ve onu 1981'in son otuz dakikasında kapattı.

Bu beşi, argümanı olabilecek en net biçimde ortaya koyuyor. Bir saat ya doğru olabilir ya ortak. Yeterince büyük bir ülkede ikisi birden olamaz — ve bu hükümetlerin her biri hangisinden vazgeçeceğini seçmek zorunda kaldı.

AD