Gece yarısı bariz bir cevap değil. Bir tercih — ve insanlık tarihinin çoğunda en popüler olanı da değildi.
Bir günün bir yerden başlaması gerekir ve gerçekte yalnızca üç aday var: güneş doğduğunda, battığında ya da karanlıkta kimsenin bakmadığı keyfî bir noktada. Üçü de resmî ulusal standart oldu ve ikisi hâlâ öyle.
KAHİRE — yirmi dört saatlik günün icat edildiği yer.
Mısırlı gökbilimciler gökyüzünü dekan denen 36 yıldız grubuna böldü ve bunları gece saati olarak kullandı. Bir gece boyunca on ikisi görünüyordu, böylece gece on iki saat oldu — gündüz de eşleşmek için on iki.
24 saatlik gün buradan geliyor ve hiç revize edilmedi. Aynı sistem hiç artık günü olmayan 365 günlük bir sivil takvim de üretti; Ptolemaios III MÖ 238'de bir tane eklemeyi önerdiğinde rahipler reddetti. Takvim bunun üzerine mevsimler boyunca geriye kaydı ve başladığı yere dönmesi 1.460 yıl aldı.
İSTANBUL — 1926'ya kadar günün günbatımında başladığı yer.
Osmanlı alaturka sisteminde saat on iki, güneşin battığı andı. Yani bu an her gün kayıyordu ve ülkedeki her saatin birkaç günde bir düzeltilmesi gerekiyordu; yıl boyu, sonsuza kadar.
Bu iş merkezileştirilemezdi. Muvakkithaneler gerekiyordu — camilere bağlı zaman odaları — ve orada, şehrin kendisiyle kabaca mutabık kalması için sürekli hesap yapıp ayar veren uzmanlar.
Ankara'da 26 Aralık 1925'te kabul edilen 697 sayılı Kanun, sistemi 1 Ocak 1926'dan itibaren kaldırdı. Muvakkithaneler ancak 1952'de resmen kapatıldı.
NAİROBİ — günün hâlâ gündoğumunda başladığı yer.
Svahili saati şafaktan sayıyor. Uluslararası hesapla sabah yedi, saa moja — birinci saat. Fark tam altı saat ve gündüzle gece iki ayrı on iki saatlik döngü olarak işliyor.
Kenya, Tanzanya ve Uganda'da günlük kullanımda. Çok dilli Doğu Afrikalılar hangi dili konuştuklarına göre sistem değiştiriyor.
İşliyor, çünkü Nairobi 1,3° güneyde oturuyor ve gündoğumu yıl boyunca neredeyse hiç kaymıyor.
→ Nairobi
ADDIS ABABA — aynı ilke, artı farklı bir yıl.
Etiyopya da gününü şafakta başlatıyor: uluslararası sabah altı, Etiyopya'da saat on iki. Bunun yanında on üç aylık bir takvim kullanıyor — otuzar günlük on iki ay artı Pagumē adlı kısa bir on üçüncü — ve bu takvim şu anda Gregoryen'den yedi ila sekiz yıl geride.
O takvimin yapısı, Kıpti kilise üzerinden miras alınmış eski Mısır sivil takvimi. Kahire'nin beş bin yıl önce kurduğu çerçeve burada hâlâ çalışıyor.
PRAG — seçmeyi reddeden saat.
Orloj, Prag'ın Eski Şehir Belediye Binası'nın duvarında 1410'dan beri çalışıyor. Aynı anda şunları gösteriyor:
- Eski Bohemya saati — gün günbatımında başlar; Osmanlı İstanbul'uyla aynı ilke
- Babil saati — gün gündoğumunda başlar ve gündüz saatleri, uzunluğuna bakılmaksızın on ikiye bölünür; Nairobi ve Addis Ababa'yla aynı ilke
- Orta Avrupa saati — sabit saatler, gece yarısından sayılıyor
- Yıldız saati — güneşe değil yıldızlara göre ölçülüyor
Tek bir saat yüzü. Günün ne zaman başladığı sorusuna dört cevap. Hepsi aynı anda çalışıyor. Hepsi doğru.
Bu serinin başka her yerinde bir şehir bu sistemleri tartıştı ve birini seçti. Prag hepsini gösteren bir makine yapıp kararı bakana bıraktı.