Paris

Biliyor Muydunuz?

Fransa Gezegeni Ölçtü, Sonra 67 Yıl Boyunca "Greenwich" Demeyi Reddetti

Parislilerin %94'ü, şehirdeki 1.180 fırından birine beş dakikalık yürüme mesafesinde oturuyor.

Fransa genelinde yaklaşık 35.000 fırın var ve günde kabaca 12 milyon müşteriye hizmet ediyorlar. Observatoire du Pain — evet, Fransa'nın bir Ekmek Gözlemevi var ve bu paragraftaki en az şaşırtıcı bilgi bu — saniyede 320 baget tüketildiğini tahmin ediyor.

Hesabı yapınca rakamlar birbiriyle biraz tartışıyor. Fırıncı federasyonları yıllık üretimi altı milyar baget olarak veriyor; başka sayımlar on milyar diyor. Altı milyar, yıl geneline yayıldığında saniyede 190'a denk geliyor; bu da meşhur 320 rakamının yalnızca uyanık saatleri saydığını düşündürüyor. Her hâlükârda Fransız fırınlarından her gün on altı ile yirmi yedi milyon arasında baget çıkıyor.

Tüketim düşüyor ve bir yüzyıldır düşüyor. Ortalama bir Fransız bugün günde yaklaşık 105 gram ekmek yiyor; 2015'te 114 gramdı. İkinci Dünya Savaşı'nın hemen ardından 900 gramdı. Devrim öncesinde bir kiloya yakındı ve yan yemek değildi — yemeğin kendisiydi.

Meslek de küçülüyor. Kültür Bakanlığı, bageti UNESCO'ya aday gösterirken şunu kaydetti: Fransa'da 1970'te 55.000 zanaat fırını vardı — her 790 kişiye bir tane — bugün 35.000, yani her 2.000 kişiye bir tane. Baget 2022'de somut olmayan kültürel miras listesine alındı.

Saat kısmı: Ve çok Fransız olan kısım burada.

Baget kanunla tanımlı. 1920 tarihli bir düzenleme asgari ağırlığını 80 gram, azami uzunluğunu 40 santimetre olarak belirledi. Boulangerie kelimesi Tüketici Kanunu'yla koruma altında: bu kelimeyi kullanmak için ekmeğin mekânda hazırlanıp pişirilmesi ve hiçbir aşamada dondurulmamış olması gerekiyor.

Burası, bir devrimin ve bir savaşın içinden geçerek Dunkerque'ten Barselona'ya bir meridyen yayını ölçtürerek metreyi tanımlayan ülke. Kendi saat dilimini altmış yedi yıl boyunca kanunda "Paris Ortalama Saati'nin dokuz dakika yirmi bir saniye gerisi" diye tanımlayan ülke — Greenwich'in kusursuz bir tarifi, ama o kelimeyi özenle söylemeden.

Fransa birimleri kanunla belirliyor. Metreyi, saniyeyi ve ekmeği.

1791'de Fransız Ulusal Meclisi, dünyanın kimseye ait olmayan bir uzunluk birimine ihtiyacı olduğuna karar verdi. Bir kralın ayağı değil. Dünyanın kendisinden türetilmiş bir şey.

Böylece 1792 ile 1799 arasında Fransız haritacılar, Paris'ten geçen meridyen yayını Dunkerque'ten Barselona'ya kadar üçgenlemeyle ölçtüler — bir devrimin ve bir savaşın ortasında — metreyi kutupla ekvator arasındaki mesafenin bir kesri olarak tanımlayabilmek için.

Fransa bir cetvel icat etmek için gezegeni ölçtü. Konuştuğumuz kararlılık seviyesi bu.

Paris meridyeni 1667'den beri Fransa'nın sıfır boylamıydı; Académie des Sciences tarafından belirlenmiş ve Paris Gözlemevi'nden geçiyordu. Fransız haritaları, Fransız denizciliği ve Fransız saati hep ondan hesaplanıyordu.

Sonra 1884'te yirmi altı ülke Washington'da toplandı ve Greenwich'i dünyanın başlangıç meridyeni yapmak için oy kullandı. Dünya deniz ticaret tonajının kabaca %72'si zaten onu kullanıyordu. Oylama pratikte bir formaliteydi.

Fransa kabul etmedi. Yirmi yedi yıl boyunca.

Saat kısmı: 9 Mart 1911'de Fransa nihayet yasal saatini Greenwich'e hizaladı. Yasa, Fransız saatini şöyle tanımlıyordu: "Paris Ortalama Saati'nin dokuz dakika yirmi bir saniye geriletilmiş hâli."

Bu, Greenwich Ortalama Saati. Saniyesi saniyesine — dokuz dakika yirmi bir saniye, iki gözlemevi arasındaki boylam farkının tam karşılığı. Yasa, "Greenwich" demeden GMT demenin bir yolunu bulmuştu.

Bu ifade Fransız hukukunda 1978'e kadar kaldı.

Altmış yedi yıl boyunca bir ülkenin resmî saati, Paris'teki saat, ama daha yavaş diye tanımlandı. Bu arada Eyfel Kulesi 1910'dan beri 40 kilovat güçle, dünyanın dört bir yanındaki gemilere ve kolonilere saat başı zaman sinyali yayınlıyordu — Paris Ortalama Saati'ni, yani Greenwich Ortalama Saati'ni, yani Fransız kanun kitabında kimsenin adıyla anmaya yanaşmadığı saati.

Yıllık Gün Işığı