Ba al zenekien...?
Frantziak planeta neurtu zuen, eta gero "Greenwich" esateari uko egin zion 67 urtez
Paristarren %94 hiriko 1.180 boulangerietatik bost minutura oinez bizi da.
Frantzia osoan 35.000 okindegi inguru daude, eta egunean 12 milioi bezero inguru zerbitzatzen dituzte. Observatoire du Pain-ek —Frantziak badu Ogiaren Behatokia, eta hori da paragrafoko datu harrigarri gutxien—, kalkulatzen du 320 bagueta kontsumitzen direla segundoro.
Egin aritmetika eta zifrak apur bat eztabaidatzen dituzte elkarren artean. Okindegien federazioek urteko produkzioa sei.000 milioi baguettetan jartzen dute; beste zenbaketa batzuek hamar mila milioi esaten dute. Sei mila milioi urte osoan segundoko 190etik gertuago daude; 320 zifra famatua hamar mila milioiko zenbaketa altuenarekin bat dator. Nolanahi ere, hamasei eta hogeita zazpi milioi baguette artean daude egunero Frantziako labeetatik ateratzen.
Kontsumoa jaisten ari da eta hala izan da mende bat. Batez besteko frantsesak 105 gramo ogi inguru jaten ditu egunean, 2015ean 114 baino gutxiago. Bigarren Mundu Gerraren ostean 900 gramo ziren. Iraultza baino lehen kilotik hurbilago zegoen, eta ez zen osagarri bat, bazkaria baizik.
Merkataritza ere murrizten ari da. Kultura ministerioak adierazi zuen, baguettea UNESCO estatuserako izendatu zuenean, Frantziak 55.000 okindegi artisau-okindegi zituela 1970ean —900 pertsona inguru bakoitzeko bat— eta gaur egun 35.000, 2.000 bakoitzeko bat. Baguette kultura ondare immaterial gisa inskribatu zen 2022an.
Erlojua: eta hona hemen oso frantsesa.
Baguette legeak zehazten du. 1920ko estatutu batek bere gutxieneko pisua 80 gramotan ezarri zuen eta gehienezko luzera 40 zentimetrotan. boulangerie hitza Kontsumo Kodeak babesten du: hura erabiltzeko, ogia lokalean prestatu eta labean egin behar da, eta inoiz izoztu behar da.
Frantziak unitateak legeztatzen ditu. Metroa, bigarrena eta ogia.
1791n Frantziako Asanblada Nazionalak erabaki zuen munduak inor bereziki ez zekien luzera-unitatea behar zuela. Ez erregearen oina. Lurretik bertatik eratorritako zerbait.
Beraz, 1792 eta 1799 artean, Frantziako topografoak Paris zehar, Dunkerquetik Bartzelonara doan meridianoaren arku bat triangelatu zuten iraultza eta gerra baten bidez, metroa polotik ekuatorerako distantziaren zati gisa definitzeko.
Frantziak planeta neurtu zuen erregela bat asmatzeko. Hori da jorratzen ari garen konpromiso maila.
Parisko meridianoa Frantziako zero longitudea zen 1667az geroztik, Académie des Sciences-ek finkatua eta Parisko Behatokitik igarotzen dena. Frantziako mapak, Frantziako nabigazioa eta Frantziako ordua bertatik joan ziren.
Gero, 1884an, hogeita sei herrialde elkartu ziren Washingtonen eta Greenwich munduko meridiano nagusia izan zedin bozkatu zuten. Mundu osoko ontzien tonaren %72 gutxi gorabehera hura erabiltzen ari zen. Bozketa, praktikoki, formalitatea izan zen.
Frantziak ez zuen onartu. Hogeita zazpi urtez ez.
1911ko martxoaren 9an, Frantziak azkenean Greenwich-ekin bat egin zuen legezko ordua. Legeak Frantziako ordua honela definitu zuen: "Pariseko ordua, bederatzi minutu eta hogeita bat segundo atzeratuta."
Hori da Greenwich Mean Time. Zehazki, bigarrenari — bederatzi minutu hogeita bat da, hain zuzen ere, bi behatokien arteko longitude-aldea. Legeriak GMT esateko modu bat aurkitu zuen Greenwich esan gabe.
Esaldia Frantziako legedian egon zen 1978 arte.
Hirurogeita zazpi urteko denbora zibil nazionala Pariseko denbora bezala definitu da, baina motelagoa. Bien bitartean, Eiffel Dorreak 1910az geroztik egunean bitan igortzen zituen ordu-seinaleak, 40 kilowatt-ekin, mundu osoko itsasontzi eta kolonietara —1911tik aurrera Frantziako legezko ordua transmititzen zuen, hau da, Greenwicheko ordua, eta Frantziako estatutu liburuan inork ez zuen bere izenez deitu nahi izan.
Iturriak eta erreferentziak
- TravelGumbo (paristarren % 94 1.180 okindegitik bost minutura daude)
- The Local France eta Observatoire du Pain (35.000 okindegi, 12 milioi bezero egunean; 320 baguette segundoko; 105 gramo egunean, 114 gramo 2015ean)
- Smithsonian aldizkaria eta Frantziako Okinen Federazioa (urtean sei mila milioi bagueta)
- Google Arts & Culture eta Planetoscope (hamar mila milioi zifra; gerraosteko 900 gramo)
- Gulf News / AFP (Kultura Ministerioa: 55.000 okindegi artisau 1970ean, 35.000 gaur egun; 1920ko legea, 80 gramo eta 40 zentimetro)
- Dastatze Mahaia (2022 UNESCO tescili)
- Google Arts & Culture (Kontsumo Kodearen L. 122-17 artikulua, tokiko sukaldaritza-eskakizuna)
- Dava Sobel, *Longitude* (1911ko idazkera)
- Koordinatuta, *Why Greenwich Is the Prime Meridian* (1978ra arte egon zen indarrean)
- Légifrance, *Loi du 9 mars 1911* (1911ko legea); NIST, *Radio Controlled Clocks* (Eiffel Dorrearen ordu-seinaleak egunean bitan 1910etik, ~150 kHz, ~40 kW); Royal Observatory Greenwich, *The adoption of a Prime Meridian and the International Meridian Conference of 1884* (itsasontzien tonaren %72); Wikipedia, *History of the metre* (1791ko erabakia; 1792–1799ko meridiano-neurketa)