Kopenhag

Biliyor Muydunuz?

Danimarkalı Bir Çilingir, Ömrünü 25.753 Yılda Bir Dönen Dişlisi Olan Bir Saate Adadı

Kopenhaglılar her gün yaklaşık 1,4 milyon kilometre bisiklet sürüyor.

Dünyanın çevresi kabaca 40.000 km. Yani yaklaşık 600.000 nüfuslu bir şehir, her gün gezegenin etrafında otuz beş tur atmaya denk pedal çeviriyor — ve ertesi gün yine.

Diğer rakamlar bundan çıkıyor. Kopenhag'da yaklaşık 675.000 bisiklet ve 120.000 otomobil var — bisikletler otomobilleri beşe bir aşıyor. Merkez Kopenhag'da bisiklet sayısı sakin sayısından fazla. Kopenhag sakinlerinin %62'si işe ya da okula bisikletle gidiyor; %9'u arabayla. Tek bir köprü, Dronning Louises Bro, günde 36.000 bisikletliye kadar taşıyor; bu da onu dünyanın en yoğun bisiklet geçişlerinden biri yapıyor.

Şehrin ortasında toplanan Danimarka parlamentosunun üyelerinin %63'ü işe bisikletle gidiyor.

Bunların hiçbiri hızlı olmadı ve mesele de bu. Kopenhag 1912'den 1969'a kadar her yıl en az bir mil bisiklet yolu inşa etti. 1975 ile 1985 arasında yılda beş mil yaptı. 1970'te, şehir ilk kez saymaya başladığında günlük trafik 351.133 otomobile karşı 100.071 bisikletti. 2016'da sayım ilk kez tersine döndü: 265.700 bisiklet, 252.600 otomobil.

Bu, her yıl biraz eklemenin kırk altı yılını aldı.

Saat kısmı: Bu şehir en meşhur nesnesini de tam olarak böyle yaptı.

Jens Olsen, Kopenhag Belediye Binası'ndaki dünya saati Verdensur'u tasarlamaya onlarca yılını verdi — birbirine bağlı on iki mekanizma, 15.448 ayrı parça, haftada bir elle kuruluyor. En hızlı dişlisi on saniyede bir tur atıyor. En yavaşı ise Dünya'nın ekseninin salınımını izleyerek 25.753 yılda bir tur tamamlıyor.

Olsen 1945'te, saat bitmeden on yıl önce öldü. Saat 1955'te Danimarka Kralı ve Olsen'in torunu tarafından çalıştırıldı ve o günden beri işliyor.

Kopenhag, ancak çok uzun süre boyunca üzerine eklerseniz anlam kazanan şeylerle rahat eden bir şehir.

Jens Olsen sekiz yaşındayken, içinde bozuk bir saatin geçtiği bir Danimarka romanı okudu. Bu onu rahatsız etti. Madem biri onu yapmıştı, biri de tamir edebilirdi. O kişi olmaya karar verdi.

Önce çilingirlik, sonra alet yapımcılığı, sonra saatçilik öğrendi. Yirmi beş yaşında katedraldeki astronomik saati incelemek için Strazburg'a gitti; işlevlerini not etmek için defalarca geri döndü. Sonra kendi saatini hesaplamaya başladı.

Jens Olsen'in Dünya Saati — Verdensur — Kopenhag Belediye Binası'nda duruyor. On iki mekanizması ve 15.448 ayrı parçası var. Tamamen mekanik ve haftada bir elle kurulması gerekiyor.

Kopenhag saatini, güneş saatini, dünyanın dört bir yanındaki saatleri, gündoğumu ve günbatımını, yıldız zamanını, sonsuz takvimi, gezegenlerin konumlarını ve gelecekteki güneş ve ay tutulmalarının tarihlerini gösteriyor.

Bir de dişliler var.

En hızlısı on saniyede bir tur atıyor. En yavaşı 25.753 yılda bir tur atıyor. O dişli, Dünya'nın ekseninin presesyonunu takip ediyor — gök kuzeyinin konumunu kabaca yirmi altı bin yılda bir değiştiren yavaş salınımı. Şu anda dönüyor. Başladığından beri yaklaşık üç derece ilerledi.

Olsen saatin çalıştığını göremedi. 1945'te öldü. Saat nihayet 1955'te, Danimarka Kralı ve Olsen'in torunu tarafından çalıştırıldı. Mezar taşında aşağı yukarı şu yazıyor: astro-mekanik, dünya saati yapımcısı.

Kazara oluşmuş bir ayrıntı: gezegen kadranında sekiz gezegen var. Olsen hesaplarını Plüton'un 1930'da keşfedilmesinden önce bitirmişti, dolayısıyla Plüton listeye hiç giremedi. Yetmiş altı yıl boyunca saat biraz yanlış sayıldı. 2006'da Uluslararası Astronomi Birliği Plüton'u yeniden sınıflandırdı ve saat sessizce yeniden doğru oldu.

Saat kısmı: Kopenhag 55,7° kuzeyde oturuyor; bu da listedeki en geniş gün ışığı salınımlarından birini üretiyor — yaz ortasında kabaca on yedi buçuk saat ışık, aralık sonunda ancak yedi saat.

Verdensur için uygun bir yer. Yerin üstünde şehir, kararsız bir güneşe göre yaşıyor. Belediye binasının içinde ise, ilk turunu kabaca 27.700 yılına kadar tamamlamayacak bir dişli yine de dönüyor — elle kurulan haftalar hâlinde.

Yıllık Gün Işığı