Kopenhagen

Het jy geweet?

'n Deense slotmaker het sy lewe spandeer om 'n horlosie te bou met 'n rat wat een keer elke 25 753 jaar draai

Kopenhageners fiets elke dag ongeveer 1,4 miljoen kilometer.

Die aarde se omtrek is ongeveer 40 000 km. Dus trap 'n stad van ongeveer 600 000 mense daagliks die ekwivalent van vyf-en-dertig rondtes van die planeet, en doen dit dan môre weer.

Die res van die getalle volg daaruit. Daar is ongeveer 675 000 fietse in Kopenhagen en ongeveer 120 000 motors - fietse is meer as vyf tot een. In die middel van Kopenhagen is daar meer fietse as inwoners. 62% van Kopenhagen-inwoners pendel per fiets werk toe of studeer; 9% ry. Een brug alleen, Dronning Louises Bro, vervoer tot 36 000 fietsryers per dag, wat dit een van die besigste fietskruisings maak.

63% van lede van die Deense parlement, wat in die middel van die stad sit, ry fiets werk toe.

Niks hiervan het vinnig gebeur nie, en dit is die punt. Kopenhagen het van 1912 tot 1969 minstens een myl fietspad elke jaar gebou. Tussen 1975 en 1985 het dit vyf myl per jaar gebou. In 1970, toe die stad die eerste keer begin tel het, was die daaglikse verkeer 351 133 motors teenoor 100 071 fietse. In 2016 het die telling vir die eerste keer omgekeer**: 265 700 fietse, 252 600 motors.

Dit het ses-en-veertig jaar geneem om elke jaar 'n bietjie by te voeg.

Kopenhagen is 'n stad wat gemaklik is met dinge wat net sin maak as jy vir 'n baie lang tyd aanhou om dit by te voeg.

Toe Jens Olsen agt jaar oud was, het hy 'n Deense roman gelees waarin 'n horlosie gebreek is. Dit het hom gepla. As iemand dit gebou het, kon iemand dit regmaak. Hy het besluit hy sal daardie persoon wees.

Hy het opgelei as 'n slotmaker, toe as 'n instrumentmaker, toe as 'n klokmaker. Op vyf-en-twintig het hy na Straatsburg gereis om die astronomiese horlosie in die katedraal te bestudeer en keer op keer terug te gaan om op te teken hoe die funksies daarvan gewerk het. Toe begin hy een van sy eie bereken.

Jens Olsen se Wêreldklok — die Verdensur — staan in Kopenhagen Stadsaal. Dit het twaalf bewegings en 15 448 individuele dele. Dit is geheel en al meganies en moet een keer per week met die hand gedraai word.

Dit wys Kopenhagen-tyd, sontyd, die tyd om die wêreld, sonsopkoms en sonsondergang, sideriese tyd, 'n ewige kalender, die posisies van die planete en die datums van toekomstige son- en maansverduisterings.

En dan is daar die ratte.

Die vinnigste voltooi een omwenteling elke tien sekondes. Die stadigste voltooi een omwenteling elke 25 753 jaar. Daardie rat volg die presessie van die Aarde se as - die stadige swaai wat die posisie van hemelse noorde oor ongeveer ses-en-twintig millennia beweeg. Dit draai nou reg. Dit het omtrent een graad beweeg sedert dit begin het.

Olsen het nie geleef om dit te sien hardloop nie. Hy is dood in 1945. Die horlosie is uiteindelik in 1955 begin, deur die koning van Denemarke en Olsen se kleindogter. Sy grafsteen lees min of meer: astro-werktuigkundige, wêreldklokmaker.

Een toevallige detail: die planetêre draaiknop wys agt planete. Olsen het sy berekeninge voltooi voordat Pluto in 1930 ontdek is, so dit het nooit die snit gemaak nie. Vir een-en-vyftig jaar is die horlosie effens verkeerd beskou. In 2006 het die Internasionale Astronomiese Unie Pluto herklassifiseer, en die horlosie het stil-stil weer reg geword.

Die horlosie: Kopenhagen sit op 55,7° noord, wat een van die wydste dagligswaaie op hierdie lys veroorsaak - ongeveer sewentien en 'n half uur se lig in die midsomer, en skaars sewe aan die einde van Desember.

Wat 'n gepaste plek vir die Verdensur is. Bo die grond loop die stad op 'n son wat nie sy besluit kan maak nie. Binne die Stadsaal gaan 'n rat wat nie sy eerste volle draai tot ongeveer die jaar 27 700 sal voltooi nie in elk geval, een week op 'n slag met die hand.

Jaarlikse daglig in Kopenhagen