Τρέχουσα τοπική ώρα: Κάιρο

Φως της ημέρας μέσα στο έτος: Κάιρο

Το γνωρίζατε;

Η Αίγυπτος εφηύρε την 24ωρη ημέρα και μετά άφησε το ημερολόγιό της να περιπλανηθεί για 1.460 χρόνια

Η Αίγυπτος διανέμει περίπου 250 έως 270 εκατομμύρια καρβέλια επιδοτούμενου ψωμιού κάθε μέρα.

Το δικαίωμα είναι πέντε καρβέλια ανά άτομο την ημέρα, μέσω μιας κυβερνητικής έξυπνης κάρτας, και φτάνει περίπου τα δύο τρίτα του πληθυσμού — κάπου μεταξύ 66 και 70 εκατομμυρίων ανθρώπων.

Το ψωμί είναι αΐς μπαλάντι, και η λέξη έχει σημασία. Στις περισσότερες αραβόφωνες χώρες το ψωμί είναι χουμπζ. Στα αιγυπτιακά αραβικά είναι _αΐς_ — που σημαίνει «ζωή».

Τα οικονομικά είναι εξαιρετικά. Από το 1989 έως τον Ιούνιο του 2024 η τιμή ενός επιδοτούμενου καρβελιού κρατήθηκε στις πέντε πιάστρες — περίπου το ένα δέκατο του σεντ των ΗΠΑ. Τριάντα πέντε χρόνια χωρίς προσαρμογή, μέσα από υποτιμήσεις, πολέμους και παγκόσμιες κρίσεις στην αγορά σιτηρών. Όταν τελικά ανέβηκε, πήγε σε είκοσι πιάστρες, αφήνοντας τους δικαιούχους να πληρώνουν περίπου 16% του κόστους παραγωγής του καρβελιού· το κράτος καλύπτει το άλλο 84%.

Μόνο το πρόγραμμα ψωμιού καταναλώνει περίπου 9 εκατομμύρια τόνους σιταριού ετησίως — περίπου 3,5 εκατομμύρια εγχώριας παραγωγής και 5,5 εκατομμύρια εισαγόμενα, και αυτός είναι σε μεγάλο βαθμό ο λόγος που η Αίγυπτος είναι συχνά ο μεγαλύτερος εισαγωγέας σιταριού στον κόσμο. Ο προϋπολογισμός 2024/25 διέθεσε περίπου 125 δισεκατομμύρια EGP σε αυτό.

Οι Αιγύπτιοι τρώνε περίπου 180 κιλά αλεύρι ανά άτομο ετησίως. Ο αντίστοιχος αριθμός για άλλες χώρες, κατά τον επικεφαλής της κρατικής αρχής σιτηρών, ήταν το πολύ 80.

Αυτό δεν αφορούσε ποτέ μόνο το φαγητό. Τον Ιανουάριο του 1977 μια απόπειρα περικοπής των επιδοτήσεων προκάλεσε δύο ημέρες πανεθνικής διαμαρτυρίας και ανακλήθηκε. Το 2011 το αίτημα ήταν ψωμί, ελευθερία και κοινωνική δικαιοσύνη, με αυτή τη σειρά.

Ένας σταθερός αριθμός, που διατηρείται για γενιές, με την απόκλιση να απορροφάται από τα πάντα γύρω του. Το Κάιρο το κάνει αυτό εδώ και πολύ καιρό.

Κοιτάξτε ένα ρολόι. Ο λόγος που έχει 24 ώρες πάνω του αντί για 18, ή 36 ή 10, είναι μια απόφαση που πάρθηκε στον Νείλο πριν από αρκετές χιλιάδες χρόνια.

Οι Αιγύπτιοι αστρονόμοι χώρισαν τον ουρανό σε 36 ομάδες αστεριών, που οι Έλληνες αργότερα ονόμασαν δεκανούς. Κάθε δεκανός ανέτελλε περίπου δέκα ημέρες μετά τον προηγούμενο. Οι ιερείς τους χρησιμοποιούσαν ως νυχτερινό ρολόι: βλέποντας ποιος δεκανός ανέβαινε εκείνη τη στιγμή πάνω από τον ορίζοντα, μπορούσες να πεις την ώρα. Σε μια ολόκληρη νύχτα φαίνονταν δώδεκα δεκανοί — έτσι η νύχτα πήρε δώδεκα ώρες. Η μέρα πήρε άλλες δώδεκα, για να ταιριάζει. Από εκεί προέρχεται η μέρα των 24 ωρών, και από τότε δεν έχει αλλάξει ποτέ.

Το ίδιο σύστημα παρήγαγε το ημερολόγιο. Το αιγυπτιακό αστικό έτος είχε 365 ημέρες: τρεις εποχές — Πλημμύρα, Ανάδυση, Συγκομιδή — τεσσάρων μηνών τριάντα ημερών η καθεμία, δίνοντας 360, συν πέντε επιπλέον ημέρες ραμμένες στο τέλος και αφιερωμένες στα γενέθλια πέντε θεών. Κάθε μήνας χωριζόταν σε τρία δεκαήμερα, τους δεκανούς. Επί Νέου Βασιλείου, τα αρχεία του ναού δείχνουν ότι οι δύο τελευταίες ημέρες κάθε δεκαημέρου ήταν ημέρες ανάπαυσης για τους βασιλικούς τεχνίτες — ό,τι πιο κοντινό σε Σαββατοκύριακο γνώρισε η Εποχή του Χαλκού.

Οι ώρες της Αιγύπτου ήταν αρχικά άνισες — οι δώδεκα ώρες του φωτός της ημέρας ήταν μεγαλύτερες το καλοκαίρι και μικρότερες τον χειμώνα, επειδή έπρεπε να μοιράσουν όσο φως της ημέρας υπήρχε πραγματικά. Οι ώρες σταθερής διάρκειας ήρθαν αργότερα.

Το ρολόι: να και το ελάττωμα — και είναι μεγαλειώδες.

Το αιγυπτιακό αστικό έτος δεν είχε δίσεκτο. Ούτε ένα, ποτέ. Έτσι ήταν περίπου ένα τέταρτο της ημέρας μικρότερο από το πραγματικό ηλιακό έτος, κάθε χρόνο, χωρίς διόρθωση.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το ημερολόγιο γλιστρούσε προς τα πίσω στις εποχές συνεχώς. Η Πρωτοχρονιά και η πραγματική ηλιακή επιτολή του Σείριου — το γεγονός πάνω στο οποίο είχε αρχικά στηριχτεί το έτος — συμπίπτουν ξανά μόνο μία φορά κάθε 1.460 χρόνια. Μια γιορτή της συγκομιδής μπορούσε να πέσει στη μέση της πλημμύρας, και κάποια στιγμή έτσι κι έγινε.

Το 238 π.Χ., το Διάταγμα της Κανώπου, που εξέδωσε σύνοδος ιερέων προς τιμήν του Πτολεμαίου Γ', όρισε να προστίθεται μια έκτη ημέρα στις επαγόμενες ημέρες κάθε τέταρτο χρόνο. Η μεταρρύθμιση δεν εδραιώθηκε ποτέ.

Έτσι, η Αίγυπτος εφηύρε το πλαίσιο πάνω στο οποίο λειτουργεί ακόμα ολόκληρος ο πλανήτης, και στη συνέχεια απέρριψε, για αιώνες, τη μοναδική διόρθωση που θα κρατούσε το ημερολόγιό της σε συμφωνία με τον ήλιο.