Biliyor Muydunuz?
Yaz Saatini İcat Eden Adama Güldüler; Tek İstediği Güve Yakalamaktı
15 Ekim 1895'te, Wellington Postanesi'nde çalışan yirmi sekiz yaşında bir memur, Wellington Felsefe Derneği'nin karşısına çıktı ve 30. enlemin güneyindeki ülkelerde mevsimlik saat ayarı üzerine başlıklı bir bildiri okudu.
Adı George Vernon Hudson'dı. Bir entomologdu — hem de iyisi; zamanla Yeni Zelanda'nın en büyük böcek koleksiyonunu toplayacaktı. Postanedeki işi vardiyalıydı ve bu ona güve aramaya çıkacak gün ışığı bırakıyordu. Ama yazın, normal bir iş gününden sonra işe yaramayacak kadar erken kararıyordu.
O da bariz çözümü önerdi: ekim ile mart arasında saatleri iki saat ileri alın, sonra geri alın. Bunun israf edilen sabah ışığını kullanacağını, "şu anda hüküm süren aşırı yapay aydınlatma kullanımını" azaltacağını ve insanlara "kriket, bahçe işleri, bisiklet ya da arzu edilen herhangi bir açık hava uğraşı için uzun bir gün ışıklı boş vakit" kazandıracağını savundu.
Dernek ona güldü.
Bir üye, binlerce yıldır kullanılan bir sistemi değiştirmenin söz konusu bile olamayacağını söyledi. Bir diğeri, belli ki alaycı bir tonda, saatlerin iki takım ibreye mi ihtiyacı olacağını sordu. Üçüncüsü fikri tümüyle bilim dışı ve uygulanamaz buldu.
Tutanaklar Hudson'ın cevabını kaydetmiş: bildirinin alayla karşılanmasına üzüldüğünü, onu pratik olsun diye hazırladığını ve açık havada çok vakit geçirenlerin fikri onayladığını söylemiş.
Sonra böceklerine dönmüş.
Saate gelince: Haklıydı ve bunun bir anlam ifade etmesi çok uzun sürdü.
Hudson 1898'de ikinci bir bildiri sundu. İngiltere'de William Willett aynı fikre bağımsız olarak vardı ve 1907'de Gün Işığının İsrafı'nı yayımladı; kabul edildiğini göremeden 1915'te öldü. Almanya bunu ilk uygulayan ülke oldu, 1916'da, savaşta kömür tasarrufu için — ve altı hafta içinde bir düzine ülke bir Alman idari kararını kopyaladı.
Yeni Zelanda'nın kendisi Yaz Saati Kanunu'nu ancak 1927'de çıkardı — Hudson'ın bildirisinden otuz iki yıl sonra. Ve nihayet geldiğinde, istediği iki saati değil bir saati aldı.
1933'te, o kanunu anmak için toplanan parayla kurulan T. K. Sidey Madalyası'nın ilk sahibi oldu. Kraliyet Derneği yıllıklarındaki ölüm ilanı yaklaşık 1.700 kelime. Yaz saatinden ilk 1.400 kelimede hiç söz edilmiyor. Orada, doğru biçimde, böcek çalışan bir adam olarak anılıyor.
Dünya ülkelerinin kabaca üçte biri hâlâ yılda iki kez saatlerini değiştiriyor.
Auckland 175° doğuda ve UTC+12'yi kullanıyor — her yaz UTC+13'e geçiyor; bu, Hudson'ın önerdiğinin yarısı, hem de ona bunun yapılamayacağının söylendiği ülkede. Yeni Zelanda, 1868'de dünyada standart ulusal saati resmen benimseyen ilk ülkeydi; belki de bu yüzden onu oynatmayı ciddi ciddi düşünen ilk yer de orası oldu.
Ve küre üzerindeki konumu sayesinde Auckland, her yeni güne giren ilk şehirlerden biri.
Bu da hikâyenin bitmesine yakışır bir yer: her güne ilk başlayan şehirlerden biri, akşamları güvelere bakmaya çıkmak için biraz daha ışık isteyen ve kendisine saçmalamaması söylenen bir posta memuruna ait.
Kaynaklar
- Wikipedia, *George Hudson (entomologist)* (15 Ekim 1895 bildirisi; iki saatlik öneri; 1898 ikinci bildiri; 1933 T. K. Sidey Madalyası)
- No.8 Re-Wired, *Daylight Saving Time* (Dernek üyelerinin tepkileri: Maskell, Travers, Harding; Hudson'ın cevabı)
- Nautilus, *The 19th-Century Entomologist Who Dreamed Up Daylight Savings* (bildirinin tam ifadesi ve gerekçesi)
- HuffPost (ölüm ilanının ilk 1.400 kelimesinde yaz saatinden söz edilmemesi)
- *The Great Daylight Saving Time Controversy* alıntısı (Yeni Zelanda'nın 1868'de standart saati ilk benimseyen ülke olması; Thomas Kay Sidey'in yasa çabaları)
- PressReader/Whanganui Midweek (1927 Yaz Saati Kanunu; Hudson'ın iki yerine bir saat alması)