Apia

Wist je dat?

Samoa is om dezelfde reden tweemaal de datumgrens overschreden, in tegengestelde richting

In 1889 arriveerde een Schotse romanschrijver met falende longen in Samoa, op zoek naar een klimaat dat hem in leven zou houden. Hij kocht 314 hectare op de hellingen van de berg Vaea boven Apia en bouwde een huis dat hij Vailima noemde – Samoaans voor ‘vijf wateren’.

Het huis had vijf slaapkamers, een bibliotheek, een balzaal, een vleugel, een tafelkleed geschonken door koningin Victoria, een naaktsculptuur geschonken door Rodin zelf, en – in de tropen, op dertien graden zuiderbreedte – de enige werkende open haard in Samoa.

De romanschrijver was Robert Louis Stevenson, die Treasure Island en Dr. Jekyll en Mr Hyde had geschreven. Samoanen noemden hem Tusitala, verhalenverteller. Hij leerde de taal, koos zijn kant tegen de koloniale overheersing en stierf daar in 1894 op vierenveertigjarige leeftijd – niet aan de tuberculose waaraan hij was ontsnapt, maar aan een hersenbloeding.

Wat er daarna gebeurde, is het deel dat het tellen waard is. Lokale mensen bouwden zijn kist met de hand en hielden 's nachts de wacht over zijn lichaam. De volgende dag maakten ongeveer 200 Samoanen een pad van duizend voet de berg Vaea op, zodat de kist in relais naar de top kon worden gedragen. Ze noemden het de Weg van de liefdevolle harten. Hij werd begraven bovenaan, met uitzicht op de oceaan, onder een grafschrift uit een van zijn eigen gedichten.

Stevenson woonde al drie jaar in Samoa toen het land voor het eerst de internationale datumgrens overschreed – en dat is waar dit verhaal eigenlijk begint.

In 1892 haalden Amerikaanse handelaren de Samoaanse koning over om de eilanden van de westelijke kant van de Internationale Datumgrens naar de oostelijke kant te verplaatsen, zodat Samoa een werkweek zou delen met Californië en met het door de VS gecontroleerde Amerikaanse Samoa ernaast.

Om de sprong te maken moest Samoa een dag herhalen. De gekozen datum was 4 juli. Samoa vierde twee keer op rij de Amerikaanse Onafhankelijkheidsdag.

119 jaar later ging het terug.

In 2011 was de rekenkunde omgekeerd. Ongeveer 70% van de handel van Samoa vond plaats met Australië, Nieuw-Zeeland en Azië; slechts ongeveer 15% was bij de Verenigde Staten. En een dag achterstand betekende dat je elke week ongeveer twee werkdagen verloor. Zoals de leiders van het land het destijds verwoordden: terwijl het in Samoa vrijdag is, is het in Nieuw-Zeeland al zaterdag – en terwijl Samoanen op zondag naar de kerk zijn, zijn Sydney en Brisbane weer aan het werk.

Daarom heeft Samoa in juni 2011 een wet aangenomen, en op donderdag 29 december om middernacht ging de klok rechtstreeks naar zaterdag 31 december.

Vrijdag 30 december 2011 vond niet plaats in Samoa.

Dat gebeurde ook niet in Tokelau, met ongeveer 1.500 inwoners, dat dezelfde sprong maakte in dezelfde nacht. De 186.000 inwoners van Samoa gingen donderdag slapen en werden zaterdag wakker, nadat ze van UTC−11 naar UTC+13 waren gegaan – een dienst van vierentwintig uur in één oogwenk.

De regering bepaalde dat iedereen die zou werken op een dag die niet bestond, er volledig voor betaald zou worden.

Menigte verzamelde zich bij de klokkentoren in Apia. Er waren sirenes, vuurwerk, claxons, kerkklokken en gebedsdiensten. Er werd een postzegel uitgegeven met de zin in de toekomst.

De klok: de gevolgen zijn nog steeds zichtbaar op de kaart.

Amerikaans-Samoa is niet overgestapt. Het ligt ongeveer honderd kilometer verderop en loopt nu bijna een volledige dag achter. Een korte boottocht tussen de twee doorkruist een hele kalenderdatum.

En Samoa's positie in de wereld keerde om. Het was een van de laatste plekken op aarde waar elke nieuwe dag te zien was. Het behoort nu tot de eersten; het land dat vroeger de dag van de wereld beëindigde, begint er nu mee.

Er was één gevolg waar niemand op had gerekend. Zevendedagsadventistengemeenschappen in Samoa waren verdeeld over de vraag welke dag nu de ware sabbat was, omdat de zevendaagse cyclus die ze hadden gehouden niet langer overeenkwam met de kalender om hen heen.

Samoa verplaatste de datum twee keer, en beide keren om dezelfde reden: om op hetzelfde tijdstip wakker te zijn als degene met wie het handelde. In 1892 betekende dat een dagwinst. In 2011 betekende dit het verlies van één.

Jaarlijks daglicht