Staðartími núna: Vín

Dagsbirta yfir árið: Vín

Vissir þú?

Vín smíðaði klukku til heiðurs keisaraveldi og hún fór að ganga árið sem keisaraveldið leið undir lok

Vínarborg á um 220.000 íbúðir.

Þær eru í meira en 2.300 bæjarbyggingum og hýsa yfir 500.000 manns – sem gerir borgarstjórnina að stærsta opinbera leigusala í Evrópu. Bætið við um það bil 200.000 samvinnuíbúðum sem byggðar voru með styrkjum frá borginni og þá fæst sláandi tala: á bilinu helmingur til 60% allra Vínarbúa býr í niðurgreiddu húsnæði.

Aðeins um 20% íbúa Vínarborgar eiga heimili sitt. Fyrir Austurríki í heild er talan um 51%. Vín er borg leigjenda og virðist una því vel.

Þetta var byggt upp af ásetningi og hægt. Sósíaldemókratar unnu fyrstu kosningarnar í Vínarborg eftir stríð 1919 og erfðu borg þar sem þrengslin voru svo mikil að berklar voru þekktir sem „Vínarveikin“. Fyrsta húsnæðisáætlun þeirra gerði ráð fyrir 25.000 íbúðum á fimm árum. Árið 1935 bjuggu um 11% íbúa í um 400 íbúðasamstæðum borgarinnar. Eftir seinni heimsstyrjöldina byggði borgin aðrar 96.000 íbúðir á árunum 1947 til 1970, og hún hefur aldrei selt íbúðirnar – ekki á níunda áratugnum, ekki á tíunda áratugnum, ekki síðan.

Karl-Marx-Hof, opnað árið 1930, er meira en kílómetri að lengd og í því eru yfir 1.200 íbúðir. Við opnunina sagði Karl Seitz borgarstjóri: „Þegar við erum ekki lengur hér munu þessir steinar tala fyrir okkur.“

Klukkan: sem er gagnlegt að vita áður en þú skoðar hvað Vín setti á frægustu klukkuna sína.

Á Hoher Markt, elsta torgi Vínarborgar, er klukka í Art Nouveau-stíl á tíu metra langri brú milli tveggja hluta byggingar tryggingafélags. Hún var hönnuð af málaranum Franz von Matsch fyrir Anker-tryggingafélagið og smíðuð á árunum 1911–1914. Hún kallast Ankeruhr.

Vélbúnaðurinn er skrúðganga. Tólf sögulegar persónur – Markús Árelíus, Karlamagnús, María Teresa, Haydn og fleiri – fara yfir fjögurra metra klukkuskífuna, ein á klukkustund, allan daginn. Á hádegi fara allar tólf yfir hver á eftir annarri, hver um sig með tónlist frá sínum tíma. Sýningin tekur um tíu mínútur og dregur enn að sér mannfjölda á hverjum einasta degi.

Hún var smíðuð til að láta aldir Habsborgara ganga yfir brú, einu sinni á klukkustund, um alla eilífð.

Svo stöðvaði fyrri heimsstyrjöldin allt.

Frá því að hún var fullgerð og til ársins 1918 gekk klukkan tvisvar. Einu sinni á afmæli Franz Jósefs keisara 1915 og einu sinni á afmælisdaginn 1916. Meira var það ekki. Minnisvarði um samfellu keisaraveldisins, gangsettur tvisvar í afmælisskyni, í stríði sem var að brjóta niður veldið sem hann heiðraði.

Ankeruhr fór að ganga að staðaldri árið 1918 – árið sem Austurrísk-ungverska keisaradæmið leið undir lok. Árið eftir vann sá flokkur borgina sem átti eftir að verja næstu öld í að byggja 220.000 íbúðir.

Ein breyting var gerð. Hádegistónlistin hafði verið keisarasöngurinn. Þar sem ekkert keisaraveldi var lengur til að eiga sér söng var honum skipt út fyrir kafla úr Sköpuninni eftir Haydn. Tónskáldið var það sama – Haydn hafði líka samið keisarasönginn og Haydn er sjálfur einn af þeim tólf sem ganga yfir brúna.

Vín er ein fárra borga þar sem klukkan í bænum er borgaralegt leikhús fremur en hluti innviða. Ankeruhr er ekki nákvæm upp á sekúndu, samstillist ekki við neitt og reynir það ekki heldur.

Hún hefur eitt hlutverk, og það er undarlegt: að minna þig á, einu sinni á klukkutíma og með viðhöfn á hádegi, að aldir ganga framhjá hvort sem einhver fylgist með eða ekki. Keisaraveldið sem hún var smíðuð fyrir lifði í fjögur ár eftir að klukkan var fullgerð. Klukkan hefur nú gengið í meira en hundrað ár.