Vissir þú?
Lengsta leiðin í vinnuna á þessum lista tekur níutíu mínútur og liggur beint niður
Vestur af Jóhannesarborg, í Witwatersrand-dældinni, er Mponeng-náman. Hún er dýpsta náma jarðar og nær meira en fjóra kílómetra undir yfirborði.
Um 4.000 námuverkamenn fara niður á hverjum degi. Þeir fara með fjölhæða lyftubúrum með allt að 120 manns í einu, á um 60 km/klst hraða, og ferðin frá dagsbirtu að vinnustafninum tekur rúmlega klukkustund – sumir segja að það sé níutíu mínútur. Þetta er leið í vinnuna sem mæld er í lóðréttum kílómetrum.
Aðstæður þarna niðri ráðast af staðbundnum jarðhitahalla, sem er óvenju lítill: u.þ.b. 10 °C hlýnun á hvern kílómetra dýpis. Bergveggir ná 60 °C og meira og raki fer oft yfir 95%. Til að þar sé líft dælir náman meira en 6.000 tonnum af ísgraut í neðanjarðarþrær og keyrir risastórar viftur.
Á hverjum degi notar náman um 2.300 kg af sprengiefni og fjarlægir um 6.400 tonn af bergi. Sum vinnurými eru 60 sentimetrar á breidd. Gullæðin sem þeir eltast við er 2,7 milljarða ára gamalt.
Við sjálfa Jóhannesarborg er engin á, engin höfn og ekkert stöðuvatn. Hún er ein af örfáum stórborgum jarðar sem eiga sér enga náttúrulega ástæðu til að vera til. Hún er þarna vegna þess að árið 1886 fann einhver gull og innan áratugar var risin borg.
Klukkan: ofanjarðar gengur klukkan í Jóhannesarborg óvenju rétt. Suður-Afríka fylgir UTC+2, sem miðast við 30. lengdarbaug, og Jóhannesarborg liggur á 28° austurlengdar – klukkan þar er því innan við átta mínútum frá sólartíma staðarins. Á lista þar sem sumar borgir eru klukkutíma á undan sólinni er það nánast fullkomið.
Neðanjarðar gildir nokkuð enn undarlegra. Klukkur dýpra inni í þyngdarsviði ganga í raun hægar en klukkur ofar – þetta er einfaldlega almenna afstæðiskenningin og nútíma atómklukkur geta mælt muninn á hæðarbreytingum upp á nokkra tugi sentímetra.
Fjórum kílómetrum neðar, á botni Mponeng, líður tíminn því örlítið hægar en á yfirborðinu. Áhrifin eru allt of lítil til að nokkur námuverkamaður geti tekið eftir því og það er engin myndlíking. Þannig er það einfaldlega.
Jóhannesarborg gæti verið eina borgin á þessum lista þar sem lyftan er, tæknilega séð, tímavél.
Heimildir
- Guinness World Records, *Deepest mine* (yfir 4 km; 6.000 tonn af ísgraut; ~2.300 kg af sprengiefni og 6.400 tonn af grjóti á dag)
- Wikipedia, *Mponeng Gold Mine* (meira en klukkustundar ferð frá yfirborðinu niður á dýpsta punktinn)
- IFLScience og Mining.com (4.000 námumenn; 60 °C berghiti; 95% raki)
- Opinber síða Harmony Gold
- Lengdargráðaútreikningur: Jóhannesarborg 28,05°E, UTC+2 lengdarbaugur 30°E → ~8 mínútur