Wist je dat?
Athene heeft een 2.000 jaar oude computer die een jaar lang niemand heeft opgemerkt
Griekenland heeft ongeveer 120 miljoen olijfbomen.
De bevolking bedraagt ongeveer 10,4 miljoen. Dat komt neer op elf of twaalf bomen per Griek. Ongeveer 450.000 gezinnen zijn afhankelijk van olijfolie als primaire of secundaire bron van inkomsten. Olijfolie is goed voor ongeveer 9% van de waarde van de gehele landbouwproductie van het land, 2 à 3% van de totale export en 20% van de voedselexport.
Dan nu het cijfer dat iedereen herhaalt, en daar wordt het interessant.
Je zult voortdurend lezen dat Grieken meer olijfolie per persoon consumeren dan wie dan ook op aarde – meestal wordt 20 liter per jaar genoemd, soms 24. Het is een prachtig cijfer en je komt het overal tegen.
De Internationale Olijfolieraad, de instantie die dit feitelijk meet, schat de Griekse consumptie per hoofd van de bevolking in haar statistieken van maart 2025 op 9,3 kilogram. De Europese Commissie kwam in 2011/12 nog uit op 17,9 kg. Een Grieks vakblad over olijfolie schat iets meer dan zeven liter voor het oogstjaar 2025–26 – twee liter minder dan twee jaar eerder – en zegt ronduit dat Grieken mogelijk niet langer meer olijfolie per persoon gebruiken dan wie ook, hoe dat vroeger ook was.
De eerlijke versie is dus: Griekenland staat nog steeds op de eerste plaats of is daar dichtbij, het verbruik daalt snel en het veelgenoemde cijfer is grofweg twee tot drie keer zo hoog als het huidige gemeten cijfer.
Ter vergelijking: Amerikanen gebruiken ongeveer één liter per jaar. Zelfs het bijgestelde Griekse cijfer is zeven keer zo hoog.
Athene is geen stad die zich naar een eindcijfer haast.
In 1900 waren sponsduikers van het eiland Symi op weg naar Noord-Afrika toen een storm hen dwong te schuilen bij Antikythera, een rotsachtig eilandje tussen Kreta en de Peloponnesos. Ze doken naar beneden om rond te kijken en vonden op ongeveer 45 meter een scheepswrak uit de Romeinse tijd, bezaaid met bronzen en marmeren beelden.
De Griekse regering organiseerde een berging. In het jaar daarna werden spectaculaire stukken geborgen – de Efebe van Antikythera, het Hoofd van de filosoof, amforen, sieraden, glas – en alles ging naar het Nationaal Archeologisch Museum in Athene.
Ook werd een gecorrodeerde klomp brons gevonden, ongeveer zo groot als een groot boek. Niemand bekeek hem goed. Hij lag in een hoek van het museum.
Op 17 mei 1902 merkte de archeoloog Valerios Stais op dat de klomp was uitgedroogd en gespleten, en dat er een tandwiel in zat.
Het Antikythera-mechanisme werd gebouwd rond 150–100 v.Chr. Het is een met de hand aangedreven bronzen rekenmachine en het is de oudst bekende analoge computer op aarde. Het volgde de zon en de maan, reproduceerde de onregelmatige beweging van de maan met behulp van een excentrisch tandwiel en een pen, voorspelde zons- en maansverduisteringen met de saroscyclus, hield de 19-jarige metonische kalender bij, toonde de posities van de vijf planeten die in de oudheid bekend waren, en telde de vierjarige cyclus van de Panhelleense Spelen, waaronder de Olympische Spelen, af.
Slechts ongeveer een derde ervan is bewaard gebleven, nu in 82 fragmenten, waaronder 30 gecorrodeerde tandwielen. Het grootste tandwiel had 223 tanden, elk met de hand gevijld.
Gedurende ongeveer 1.400 jaar zou er nergens op aarde iets van vergelijkbare mechanische complexiteit verschijnen.
En er zat nog iets in. Toen in 2005 CT-scans met hoge resolutie werden toegepast, kwamen duizenden piepkleine Griekse letters aan het licht, gegraveerd tussen de tandwielen: een handleiding, geschreven in brons, die al tweeduizend jaar ongelezen was.
De klok: je gebruikt op dit moment een apparaat dat je de tijd in steden over de hele wereld vertelt, de zonsopgang en zonsondergang bijhoudt en de fase van de maan volgt.
Dat deed dat apparaat ook. Het was van brons, het paste in een houten kist, je bediende het met een slinger, en het ging tweeduizend jaar geleden met een koopvaardijschip ten onder en bleef op de zeebodem liggen totdat een paar sponsduikers door slecht weer werden overvallen.
Bronnen
- Internationale Olijfolieraad, *Olijfsectorstatistieken – maart 2025* (Griekenland 9,3 kg, Spanje 7,5, Italië 7,4)
- Olive Oil Times / gegevens van de Europese Commissie 2011–12 (17,9 kg)
- Greek Liquid Gold (zeven liter voorspeld voor 2025–26; claim is mogelijk niet langer geldig; olijfolie 9% van de landbouwproductiewaarde, 2–3% van de export, 20% van de voedselexport)
- Visit Greece (120 miljoen olijfbomen; 450.000 gezinnen)
- North American Olive Oil Association en World Population Review (wijdverspreid cijfer van 20–24 liter; VS ~1 liter)
- Freeth et al. (2021), *A Model of the Cosmos in the ancient Greek Antikythera Mechanism*, Scientific Reports/Nature (82 fragmenten, 30 tandwielen, een derde bewaard gebleven)
- EPFL/graphsearch (17 mei 1902, Valerios Stais; grootste tandwiel 223 tanden)
- Euronews (2026) en History.com (Derek de Solla Price, 1959; CT-scan 2005)
- Neomano (omstandigheden van het wrak; ontdekking van gegraveerde inscripties)
- World History Encyclopedia