Wist je dat?
De langste woon-werkrit op deze lijst duurt negentig minuten en gaat recht naar beneden
Ten westen van Johannesburg, in het Witwatersrandbekken, ligt de Mponeng-mijn. Het is de diepste mijn op aarde en reikt tot meer dan vier kilometer onder het oppervlak.
Elke dag dalen ongeveer 4.000 mijnwerkers af. Ze rijden in kooien met meerdere niveaus waarin maximaal 120 mensen tegelijk kunnen zitten, met snelheden van ongeveer 60 km/u, en de reis van het daglicht naar het werkfront duurt meer dan een uur – volgens sommige verhalen negentig minuten. Dat is woon-werkverkeer gemeten in verticale kilometers.
De omstandigheden daar beneden worden bepaald door de plaatselijke, ongewoon vlakke geothermische gradiënt: ruwweg 10 °C heter per kilometer diepte. Rotswanden bereiken 60 °C en hoger, en de luchtvochtigheid overschrijdt vaak de 95%. Om het er leefbaar te houden, pompt de mijn meer dan 6.000 ton ijsslurry in ondergrondse reservoirs en draaien er enorme ventilatoren.
Elke dag verbruikt de mijn ongeveer 2.300 kg explosieven en haalt ze zo'n 6.400 ton gesteente weg. Sommige werkruimtes zijn 60 centimeter breed. De goudhoudende laag die ze volgen, is 2,7 miljard jaar oud.
Johannesburg zelf heeft geen rivier, geen haven en geen meer. Het is een van de zeer weinige grote steden op aarde zonder natuurlijke bestaansreden. Het bestaat omdat in 1886 iemand goud vond, en binnen tien jaar was er een stad.
De klok: bovengronds heeft Johannesburg een ongewoon eerlijke tijd. Zuid-Afrika draait op UTC+2, berekend op de 30e meridiaan, en Johannesburg ligt op 28° oost – de klok wijkt dus maar ongeveer acht minuten af van de eigen zon. Op een lijst met steden die een uur voorlopen op hun eigen zon, is dat bijna perfect.
Onder de grond is iets vreemders waar. Klokken dieper in een zwaartekrachtveld lopen werkelijk langzamer dan klokken erboven – dit is de gewone algemene relativiteitstheorie, en moderne atoomklokken kunnen het verschil meten over hoogteveranderingen van enkele tientallen centimeters.
Vier kilometer diep dus, op de bodem van Mponeng, verstrijkt de tijd iets langzamer dan aan de oppervlakte. Het effect is voor elke mijnwerker veel te klein om op te merken, en het is geen metafoor. Het is gewoon zo.
Johannesburg is misschien wel de enige stad op deze lijst waar de lift technisch gezien een tijdmachine is.
Bronnen
- Guinness World Records, *Diepste mijn* (meer dan 4 km; 6.000 ton ijsslurry; ~2.300 kg explosieven en 6.400 ton steen per dag)
- Wikipedia, *Mponeng Gold Mine* (meer dan een uur reizen van het oppervlak naar het diepste punt)
- IFLScience en Mining.com (4.000 mijnwerkers; 60 °C rotstemperatuur; 95% vochtigheid)
- Officiële pagina van Harmony Gold
- Berekening van de lengtegraad: Johannesburg 28,05°O, UTC+2 meridiaan 30°O → ~8 minuten