Vissir þú?
Amsterdam veiðir fimmtán þúsund reiðhjól upp úr vatninu á hverju ári
Amsterdam á heimsmet Guinness fyrir flest reiðhjól sem náð hefur verið upp úr vatnaleiðum. Milli 12.000 og 15.000 hjól eru dregin upp úr síkjunum ár hvert af Waternet, vatnsveitu borgarinnar, með vökvaknúinni kló á krana á pramma.
Athæfið hefur sitt eigið nafn – fietsen vissen, reiðhjólaveiðar – og það er orðið að sjónarspili. Klóin kemur upp löðrandi af stellum, stýrum og hjólum, fólk safnast saman og aflinn fer í brotajárn.
Til samanburðar: í Amsterdam voru um 847.000 reiðhjól árið 2015, í borg þar sem íbúarnir eru færri en það. Þar eru 165 síki, um 100 kílómetrar af vatnaleiðum og um 1.000 brýr. Kafarar, samstarfsmenn Waternet, ná líka að meðaltali um 35 bílum og 100 manns upp úr síkjunum á ári hverju.
Flest hjólin enda í vatninu vegna þjófnaðar eða skemmdarverka. En ekki er allt smávægilegt. Á fjórða áratugnum köstuðu kommúnistar í Amsterdam reiðhjólum fasista í Prinsengracht. Og á meðan á hernámi Þjóðverja stóð hvöttu leiðtogar andspyrnunnar Amsterdambúa til að henda eigin hjólum í síkin frekar en að láta hernámsliðið gera þau upptæk.
Sem leiðir okkur að klukkunni.
Klukkan: árið 1908 samþykkti hollenska þingið lög sem skilgreindu lögbundinn tíma alls landsins sem meðalsóltíma við Westertoren – kirkjuturn í Amsterdam. Lögin tóku gildi 1. maí 1909 og tíminn var GMT plús nítján mínútur og 32,13 sekúndur. Hundraðshlutarnir ,13 standa í lögunum. Heil þjóð stillti úrin sín eftir einum kirkjuturni, upp á hundraðasta hluta úr sekúndu.
Þann 1. júlí 1937 var tíminn námundaður í snyrtilegar tuttugu mínútur.
Þann 16. maí 1940 færði þýska hernámsliðið hollenskar klukkur fram til Berlínartíma.
Holland tók hann aldrei til baka. Eftir frelsunina árið 1945 hélt landið Mið-Evróputíma og heldur honum enn. Reiðhjólunum var hent í síkin svo hernámsliðið fengi þau ekki, og þau voru að lokum veidd upp aftur. Klukkan ekki.
Eitt ummerki lifir. Viðmiðunargagnagrunnur tímabelta geymir enn, í sögulegri skrá sinni, línu sem hljóðar `0:19:32` fyrir Europe/Amsterdam, svo að sögulegar dagsetningar umreiknist rétt. Einhvers staðar í hugbúnaði allrar jarðarinnar heldur hollenskur kirkjuturn enn tímanum.
Heimildir
- Guinness World Records, *Most bicycles recovered from waterways (city)* (12.000–15.000 á ári; 847.000 reiðhjól; 35 bílar og 100 manns)
- DutchAmsterdam.nl (Waternet, viðtal við Arie Beer; 165 síki / 100 km)
- Wikipedia, *UTC+00:20* og færslan `Europe/Amsterdam` í IANA tz-gagnagrunninum (0:19:32.13; námundun 1. júlí 1937; breyting við hernámið 16. maí 1940)
- R.H. van Gent, *De wettelijke tijd in Nederland* (lög frá 23. júlí 1908, Staatsblad 1908 nr. 236, Westertoren)