Staðartími núna: Róm

Dagsbirta yfir árið: Róm

Vissir þú?

Róm eyddi tíu dögum og Evrópa deildi um það í 341 ár

Á hverjum degi henda ferðamenn u.þ.b. €3.000 í mynt í Trevi-gosbrunninn.

Yfir árið nemur það um 1,4 til 1,6 milljónum evra. Árið 2022 töldu góðgerðarsamtökin Caritas Roma 1,4 milljónir evra upp úr vatninu; 2023 var met.

Ef hver peningur er að meðaltali kannski þrjátíu senta virði eru 3.000 evrur á dag af stærðargráðunni tíu þúsund peningar, kastað með hendi, yfir vinstri öxl, á hverjum einasta degi, í borg sem tekur á móti um 21 milljón ferðamanna á ári.

Þeim er safnað með burstastangum og sogslöngu á meðan lögreglan stendur í nágrenninu, því samkvæmt borgarlöggjöf verður mynt sveitarfélagseign um leið og hún berst í vatnið – og því telst þjófnaður að veiða hann upp. Handtökur eru daglegt brauð. Einn maður sagði blaðamönnum að það hefði verið atvinna hans í mörg ár að tína þá upp.

Síðan 2001 hafa peningarnir runnið til Caritas Roma, sem notar þá til að reka matarbanka og súpueldhús og til að aðstoða fjölskyldur í erfiðleikum. Það nemur u.þ.b. 15% af árlegri fjárveitingu góðgerðarsamtakanna, og þökk sé sjálfboðaliðum sem telja fer aðeins um 6% í kostnað við flokkunina.

Peningarnir koma í öllum gjaldmiðlum heims – evrum, dollurum, pundum – og eru flokkaðir og þeim skipt. Innan um þá hefur Caritas greint frá því að hafa fundið gleraugu, trúarmedalíur og gervitennur.

Klukkan: allt er þetta afar rómverskt fyrirkomulag, því þetta er borg sem hefur áður sagt öllum öðrum hvað eigi að telja.

Þann 24. febrúar 1582 gaf Gregoríus páfi XIII út páfanaut sem kallaðist Inter gravissimas – „meðal alvarlegustu mála“. Júlíanska tímatalið hafði hljóðlega ofmetið lengd ársins um það bil ellefu mínútur síðan Júlíus Sesar, og ellefu mínútur á ári, samanlagt frá kirkjuþinginu í Níkeu árið 325, höfðu fært vorjafndægur tíu daga úr stað. Páskarnir voru farnir að færast til.

Lagfæringin var harkaleg. Í þeim löndum sem tóku hana strax upp kom föstudagurinn 15. október 1582 á eftir fimmtudeginum 4. október 1582. Dagarnir 5. til 14. urðu einfaldlega aldrei til. Tíu dagsetningar voru fjarlægðar úr mannkynssögunni með tilskipun.

Eitt smáatriði er lúmskt snjallt: röð vikudaganna var látin óhreyfð. Á eftir fimmtudegi kom enn föstudagur. Aðeins tölurnar hoppuðu. Enginn missti af sunnudegi.

Síðan eyddi Evrópa næstu þrjár og hálfa öldina í að vera ósammála.

Kaþólsk ríki skiptu um leið – Páfaríkið, Spánn, Portúgal, Pólland-Litháen. Frakkland fylgdi á eftir í desember. Mótmælenda- og rétttrúnaðarlönd höfnuðu dagatali sem páfi gaf út. Bretland þráaðist við til 1752, en þá var skekkjan orðin ellefu dagar, svo að á eftir miðvikudeginum 2. september kom fimmtudagurinn 14. september. Rússland beið til 1918. Grikkland til 1923 – 341 ári eftir Róm.

Um aldir breyttist dagsetningin þegar farið var yfir landamæri. Árið 1627 lentu enskar hersveitir á Île de Ré 12. júlí og biðu Frakkar eftir þeim 22. júlí. Sama dag. Báðir aðilar voru sammála um að það væri fimmtudagur.

Og Svíar reyndu, með stórkostlegum árangri, að taka breytinguna upp smám saman með því að sleppa öllum hlaupdögum í fjörutíu ár. Þeir slepptu hlaupdeginum árið 1700, gleymdu því svo árið 1704 og aftur árið 1708 – og þar með var Svíþjóð einum degi á undan júlíanska tímatalinu og tíu dögum á eftir því gregoríska, ein í heiminum með sitt eigið tímatal.

Þú lest þetta samkvæmt tímatali Gregoríusar. Það gera nánast allir. Raunverulegt afrek umbótanna voru ekki dagarnir tíu – heldur hlaupársreglan: ár sem gengur upp í fjóra, nema aldamótaár, nema þau gangi upp í fjögur hundruð. Þess vegna var 1900 ekki hlaupár en 2000 var það.

Sú regla keyrir nú hljóðlaust í hverjum síma, hverjum netþjóni og hverri klukku á jörðinni, þar á meðal þessari. Páfaleg leiðrétting á páskadeginum frá 16. öld er enn að reikna í vasanum þínum.