Staðartími núna: Stokkhólmur

Dagsbirta yfir árið: Stokkhólmur

Vissir þú?

Svíþjóð fann upp dag sem hefur verið til nákvæmlega einu sinni

Innan við 1% af sænskum heimilisúrgangi fer á urðun.

Afgangurinn er endurunninn, jarðgerður eða brenndur til orkuvinnslu í 33 eða 34 sorporkuverum landsins. Um það bil helmingur heimilisúrgangs er brenndur; hitinn fer inn á hitaveitur sem hita vel yfir milljón heimili, og ein stöð í Stokkhólmi hitar ein og sér um 190.000 þeirra. Hlutfall heimilisúrgangs sem er endurunnið eða nýtt hefur farið úr um 38% árið 1975 í um 99% í dag. Meðalsvíinn framleiðir samt enn 467 kg af úrgangi á ári.

Svíþjóð flytur líka inn rusl. Einhvers staðar á milli 800.000 og 1,9 milljóna tonna á ári, frá Bretlandi, Noregi, Írlandi og Ítalíu, sem greiða um það bil 43 dali á tonnið fyrir þjónustuna. Það skilar Svíþjóð um 100 milljónum dala á ári. Árið 2016 var innfluttur úrgangur 20–25% af öllu sem brennt var.

Sem leiðir okkur að áhugaverða hlutanum, því sagan sem allir segja um þetta er röng.

Þú munt sífellt lesa að Svíþjóð hafi orðið uppiskroppa með rusl og þurfi að flytja inn sorp annarra landa til að halda stöðvunum gangandi. Þetta er dásamleg mynd, en hún er ekki sönn. Anna-Carin Gripwall hjá Avfall Sverige, samtökum sænskra sorphirðuaðila, sagði við The Independent árið 2016 að stöðvarnar gætu gengið fyrir lífeldsneyti í staðinn – og staðfesti aftur við Snopes í desember 2025 að svo væri enn. Swedenergy segir það sama.

Svíþjóð flytur ekki inn rusl af því að landið þurfi þess. Það flytur inn rusl af því að önnur lönd borga fyrir það.

Klukkan: Svíþjóð á sér fordæmi fyrir frægri staðreynd sem reynist flóknari en hún virðist.

Þegar önnur lönd Evrópu deildu um gregoríska tímatalið kom Svíþjóð fram með það sem virtist skynsamleg málamiðlun. Í stað þess að fella niður tíu daga í einu skyldi skipt smám saman: sleppa öllum hlaupdögum í fjörutíu ár, og um 1740 hefði tímatalið hljóðlega færst í takt án þess að nokkur tæki eftir því.

Svíþjóð sleppti hlaupdeginum árið 1700 eins og til stóð.

Þá hófst Norðurstríðið mikla og Svíar höfðu annað í huga og það gleymdist að sleppa 1704. Svo gleymdist aftur 1708.

Landið var nú í stöðu sem ekkert annað land í sögunni hefur verið í: einum degi á undan júlíanska tímatalinu, tíu dögum á eftir því gregoríska og eitt á báti í heiminum með heimatilbúið tímatal sem enginn annar gat lesið.

Árið 1711 gafst Karl XII. konungur upp og fyrirskipaði að snúið yrði aftur til júlíanska tímatalsins. Til þess þurfti Svíþjóð að skila aftur deginum sem felldur hafði verið niður árið 1700. En 1712 var hvort eð er hlaupár, svo að þar var þegar 29. febrúar.

Svíar bættu því einum degi enn við.

30. febrúar 1712. Það var föstudagur. Árið hafði 367 daga. Þetta er eini 30. febrúar sem sögur fara af, og raunverulegt fólk notaði hann – hjón að nafni Sven Hall og Ellna Jeppsdotter gengu í hjónaband í Ystad þann dag og gátu það sem eftir var ævinnar aldrei haldið upp á brúðkaupsafmælið á sjálfan daginn.

Svíþjóð tók loks upp gregoríska tímatalið árið 1753 og stökk beint frá 17. febrúar til 1. mars. Það hafði tekið fimmtíu og þrjú ár, eitt stríð, eina ómögulega dagsetningu og fjóra þjóðhöfðingja.

Stokkhólmur er á 59,3° norðlægrar breiddar, sem gefur borginni einhverja mestu sveiflu í dagsbirtu af öllum höfuðborgum á þessum lista. Í kringum miðsumar fær borgin um það bil átján og hálfa klukkustund af dagsbirtu. Um vetrarsólstöður fær hún um sex.

Það á einhvern veginn vel við að landið sem gat ekki komið sér saman um hvaða dagur væri skuli liggja þar sem dagurinn sjálfur er breytilegur um tólf klukkustundir. Í Stokkhólmi hefur spurningin „hve langur er dagurinn?“ aldrei átt sér fast svar, og um tíma í byrjun 18. aldar átti spurningin „hvaða dagur er í dag?“ það ekki heldur.