Vissir þú?
Nálægt Bakú er hlíð sem hættir aldrei að loga
Á Absheron-skaganum, rétt fyrir utan Bakú, er hlíð sem heitir Yanar Dağ – „brennandi fjall“. Allt að þriggja metra háir logar koma upp úr þunnu lagi af gljúpu bergi og slokkna ekki. Þeir nærast á jarðgasi sem seytlar stöðugt upp neðan frá, og enginn veit með vissu hve lengi þeir hafa logað: samkvæmt sumum frásögnum heimamanna kveikti fjárhirðir óvart í gasinu á sjötta áratug 20. aldar, samkvæmt öðrum er eldurinn ævaforn. Marco Polo skrifaði um loga sem komu upp úr jörðinni á þessu svæði á 13. öld.
Aserbaídsjan er ekki að ástæðulausu kallað Land eldsins, og eldarnir eru svo gamlir að þeir eru almennt taldir tengjast þróun saraþústratrúar, en athafnir hennar snerust um heilaga elda.
Í landinu eru líka fleiri leirhverir (leðjueldfjöll) en nokkurs staðar annars staðar á jörðinni. Talningar eru mismunandi eftir því hvað er tekið með – opinberar heimildir í Aserbaídsjan segja yfir 220, alþjóðlegar áætlanir 400 eða fleiri – en allar heimildir eru sammála um að í landinu sé um það bil helmingur allra slíkra í heiminum. Aðrir 140 eða svo eru á botni Kaspíahafsins, og átta eyjar í Bakú-eyjaklasanum urðu til í leðjugosum.
Ólíkt venjulegum eldfjöllum eru þau köld viðkomu, um 22 °C, því engin kvika kemur við sögu. Þau geta samt gosið með miklum tilþrifum: árið 2001 þeytti Lokbatan-leðjueldfjallið, fimmtán kílómetra frá Bakú, logum tugi metra upp í loftið.
Allt þetta eru ummerki á yfirborðinu um það sem undir liggur, sem er olía. Árið 1901 framleiddi Aserbaídsjan 11,5 milljónir tonna af henni – um 51% af allri olíuframleiðslu heimsins. Helmingur olíu jarðarinnar kom úr einu horni Kaspíahafsins.
Klukkan: Nafnið Bakú er talið komið af persneska orðinu bad-kube, „vindbarða borgin“, sem segir sitt um veðrið. Klukkan er stöðugri. Í Aserbaídsjan gildir UTC+4, tímabelti sem miðast við 60. lengdarbaug, en Bakú er rétt tæplega á 50° austlægrar lengdar – svo borgin er um fjörutíu mínútum á undan eigin sól, allt árið.
Það er eitthvað viðeigandi við það. Á skaga þar sem jörðin heldur sínum eigin loga lifandi án tillits til áætlunar nokkurs manns skeikar klukkan á veggnum um fjörutíu mínútur og enginn kippir sér upp við það.
Heimildir
- Wikipedia, *Yanar Dagh* (10 feta (um 3 m) logar, gljúpur sandsteinn)
- Wikipedia, *Mud volcanoes in Azerbaijan* (um helmingur allra í heiminum)
- CNN, *Azerbaijan, mud volcano capital of the world* (yfir 400; gosið í Lokbatan 2001; 22–23 °C)
- azerbaijan.az, opinber síða (meira en 220; 140 leðjueldfjöll neðansjávar; átta eyjar)
- Rustic Pathways (11,5 milljónir tonna árið 1901 = 51% af heimsframleiðslunni)
- Komoot/Wikipedia (frásögn Marco Polo frá 13. öld)