Roma

Biliyor Muydunuz?

Roma On Günü Sildi, Avrupa 341 Yıl Tartıştı

Turistler her gün Trevi Çeşmesi'ne kabaca 3.000 euro'luk bozuk para atıyor.

Yıllık toplamı 1,4 ile 1,6 milyon euro arasında. 2022'de Caritas Roma sudan 1,4 milyon euro saydı; 2023 rekor yıl oldu.

Ortalama otuz sentlik bozukluklarla, günde 3.000 euro yaklaşık on bin madenî para demek — elle, sol omuz üzerinden, her gün, yılda 21 milyon civarı turist ağırlayan bir şehirde.

Paralar fırça saplı sopalar ve emme hortumuyla toplanıyor, yakınlarında polis bekliyor; çünkü bir belediye yönetmeliğine göre madenî para suya değdiği anda belediye malı oluyor — bu da onu sudan çıkarmayı hırsızlık yapıyor. Gözaltılar rutin. Bir adam gazetecilere bunları toplamanın yıllardır mesleği olduğunu söylemiş.

2001'den beri para Caritas Roma'ya gidiyor; kurum bununla bir gıda bankası ve aşevi işletiyor, zor durumdaki ailelere destek veriyor. Bu, kurumun yıllık bütçesinin kabaca %15'i ve gönüllü sayıcılar sayesinde ayıklama masrafına giden kısım yalnızca %6.

Paralar dünyanın her para biriminden geliyor — euro, dolar, sterlin — ayrıştırılıp bozduruluyor. Aralarından gözlük, dinî madalyon ve bir çift takma diş de çıktığını Caritas bildirmiş.

Saat kısmı: Bütün bunlar çok Roma işi, çünkü bu şehrin herkese ne sayacağını söyleme konusunda sabıkası var.

1582'de Papa XIII. Gregory takvimden on günü sildi ve daha önemlisi, bugün dünyadaki her cihazın içinde çalışan artık yıl kuralını sabitledi. Roma zamanı sayma sistemini ihraç etti ve dünyanın onu tam olarak benimsemesi üç buçuk yüzyıl sürdü.

Trevi ise ters işlem. Dünya, günde on bin kez, bozukluğunu geri atıyor.

24 Şubat 1582'de Papa XIII. Gregory, Inter gravissimas — "en ciddi meseleler arasında" — adlı bir papalık fermanı yayımladı. Jülyen takvimi, Jül Sezar'dan beri yılın uzunluğunu sessizce yılda yaklaşık on bir dakika fazla hesaplıyordu; on altı yüzyıl boyunca biriken bu on bir dakika, ilkbahar ekinoksunu on gün kaydırmıştı. Paskalya sürükleniyordu.

Çözüm sertti. Hemen kabul eden ülkelerde 4 Ekim 1582 Perşembe'nin ardından 15 Ekim 1582 Cuma geldi. 5'inden 14'üne kadar olan günler hiç yaşanmadı. On tarih, bir kararnameyle insanlık tarihinden silindi.

Sessizce dâhiyane bir ayrıntı var: haftanın günleri döngüsüne dokunulmadı. Perşembe'yi yine Cuma izledi. Sadece rakamlar atladı. Kimse bir Pazar'ını kaybetmedi.

Sonra Avrupa üç buçuk yüzyıl boyunca anlaşamadı.

Katolik devletler anında geçti — Papalık Devletleri, İspanya, Portekiz, Polonya-Litvanya. Fransa aralıkta izledi. Protestan ve Ortodoks ülkeler bir Papa'nın çıkardığı takvimi reddetti. Britanya 1752'ye kadar direndi; o tarihte hata on bir güne çıkmıştı, dolayısıyla 2 Eylül Çarşamba'yı 14 Eylül Perşembe izledi. Rusya 1918'e kadar bekledi. Yunanistan 1923'e kadar — Roma'dan 341 yıl sonra.

Yüzyıllar boyunca sınırı geçtiğinizde tarih değişiyordu. 1627'de İngiliz kuvvetleri Île de Ré'ye 12 Temmuz'da çıktı ve Fransızlar onları 22 Temmuz'da bekliyordu. Aynı gün. İki taraf da Perşembe olduğunda hemfikirdi.

Ve İsveç, muhteşem bir biçimde, geçişi kırk yıl boyunca her artık günü atlayarak kademeli yapmayı denedi. 1700'ü atladı, sonra 1704'te unuttu ve 1708'de yine unuttu — İsveç'i Jülyen takviminin bir gün önünde, Gregoryen takviminin on gün gerisinde, dünyada tek başına kendine ait bir takvimde bıraktı.

Saat kısmı: Bunu Gregory'nin takviminde okuyorsunuz. Neredeyse herkes öyle. Reformun asıl başarısı on gün değildi — artık yıl kuralıydı: dörde bölünenler artık yıl, yüzyıllar hariç, dört yüze bölünmüyorlarsa. 1900'ün artık yıl olmayıp 2000'in olmasının sebebi bu.

O kural şu anda dünyadaki her telefonun, her sunucunun ve her saatin içinde sessizce çalışıyor — bu site dahil. On altıncı yüzyıldan kalma, Paskalya tarihi için yapılmış papalık düzeltmesi hâlâ cebinizde hesap yapıyor.

Yıllık Gün Işığı