Biliyor Muydunuz?
Beyrut Kendi Yıkımlarını Kayıtla Değil, Bir Atasözüyle Sayıyor
Lübnan'da bir söz var: Beyrut yedi kez yıkıldı ve yedi kez yeniden kuruldu; sekizinci kez yıkılacak ve sekizinci kez yeniden kurulacak.
Bu rakamın ne olduğu konusunda net olmakta fayda var. Bu bir halk söylencesi, tarihsel bir sayım değil. Onu aktaran arkeologlar ve ansiklopediler de böyle etiketliyor — bir şehir hakkında bir atasözü, bir çetele değil. Kimse listeyi hiç çıkarmadı.
Belgelenmiş olan daha eski ve daha tuhaf. Beyrut'un tarihi 5.000 yıldan daha eskiye uzanıyor. Adı Kenan dilindeki be'erot, yani "kuyular"dan geliyor — şehrin altındaki, sakinlerin hâlâ kullandığı yeraltı su tablasına atıfla. İlk yazılı referans MÖ 14. yüzyıldan, çivi yazılı Amarna mektuplarından; orada Biruta'nın bir yöneticisi Mısır firavununa yazıyor.
Şehir merkezindeki kazılar Fenike, Helenistik, Roma, Bizans, Arap, Haçlı ve Osmanlı katmanlarını üst üste ortaya çıkardı. 1994'teki bir kazı, Souk Tawile adlı modern bir sokağın hâlâ antik bir Yunan-Roma hattı boyunca uzandığını saptadı.
Roma döneminde Berytus adıyla şehir, kayıtlı tarihteki ilk hukuk okuluna ev sahipliği yaptı. Altın çağında Konstantinopolis, Atina ve Roma okullarını geride bıraktı ve hocaları Justinianus Kodeksi'nin hazırlanmasına katkı verdi. Beyrut'a "Yasamanın Anası" deniyordu.
Saate gelince: Bunu, Lübnan'ın aynı anda iki saat diliminde uyandığı 26 Mart 2023 için akılda tutmakta fayda var.
Lübnan normalde saatlerini martın son pazar günü, Avrupa'yla birlikte ileri alır. 23 Mart Perşembe günü geçici Başbakan Najib Mikati, değişikliğin 20 Nisan'a — Ramazan sonrasına — ertelendiğini duyurdu; böylece oruç tutanlar iftarı 19:00 yerine 18:00 civarında açabilecekti.
Ülkenin en büyük Hristiyan kurumu olan Maruni Kilisesi, kendisine danışılmadığını söyledi ve saatlerini yine de ileri alacağını açıkladı. Hristiyan okulları ve kuruluşları onu izledi. LBCI ve MTV haber kanalları da öyle. Müslüman kurumlar büyük ölçüde kış saatinde kaldı.
Yaklaşık üç gün boyunca en geniş yerinde 88 kilometre olan bir ülke iki farklı saatle çalıştı. İnsanlar işi ve okulu iki saat arasında idare etti. Arama motorları Lübnan'daki saat için farklı cevaplar verdi. Middle East Airlines saatlerini kış saatinde tuttu ama uluslararası programlarla hizalı kalmak için bütün kalkışları bir saat öne aldı.
27 Mart'ta kabine kararı geri aldı. Mikati, niyetinin oruç tutanları "diğer hiçbir Lübnanlı kesime zarar vermeden" rahatlatmak olduğunu ve bazılarının karara "hiç hayal etmediğim bir boyut" verdiğini söyledi.
Antik dünyaya hukuk yazmayı öğreten şehir, saatle ilgili bir hukuki kararın ülkenin yarısı tarafından öylece reddedildiği yarım hafta geçirdi.
Kaynaklar
- Archaeology Magazine ve National Geographic ("yedi kez yıkılma"nın folklor/efsane olarak nitelenmesi)
- Old Beirut/Britannica (5.000 yıllık tarih; *be'erot* etimolojisi; MÖ 14. yüzyıl Amarna mektupları; Fenike'den Osmanlı'ya katmanlar; 1994'teki Souk Tawile kazısı)
- LGIC (Roma dönemi Berytus hukuk okulu; Justinianus Kodeksi katkısı; "Yasamanın Anası")
- AP/Gulf News ve Click2Houston (ülkenin en geniş yerinde 88 km olması; kurumların bölünmesi)
- Al Jazeera (Maruni Kilisesi'nin kararı reddetmesi; LBCI ve MTV; sızan video ve Berri'nin talebi)
- CNN (27 Mart'ta kabinenin geri adımı; Mikati'nin açıklamaları)
- CNBC/Reuters (Middle East Airlines'ın uçuş saatlerini öne alması)