Staðartími núna: Chatham Islands

Dagsbirta yfir árið: Chatham Islands

Vissir þú?

Sex hundruð manns fundu upp tímabelti og þingið lögleiddi það tuttugu og níu árum síðar

Árið 1980 voru aðeins fimm Chatham-glóbrystingar (black robin) eftir á lífi í heiminum.

Ekki fimm hundruð. Fimm. Allir á Little Mangere-eyju, fimmtán hektara kletti umkringdum björgum. Á meðal þeirra var nákvæmlega einn kvenfugl sem gat orpið, merkt með fótmerki og upp frá því kallað Old Blue. Tegundin átti enga aðra framtíð.

Hann hafði um nokkurt skeið verið sjaldgæfasti fugl heims. Náttúruverðir töldu um þrjátíu árið 1968. Árið 1976 voru þeir sjö, og teymi Dons Merton hjá dýralífsstofnun Nýja-Sjálands (New Zealand Wildlife Service) flutti þá á stærri Mangere-eyju – og seig niður klettaveggi með fuglana í höndunum – þar sem yfir 100.000 tré höfðu verið gróðursett til að búa til búsvæði. Tveir til viðbótar dóu samt.

Það sem bjargaði tegundinni var tækni. Egg voru tekin úr hreiðrinu og sett í fóstur hjá Chatham-meisum (Chatham Island tomtit), sem ólu upp ungana, og það fékk glóbrystinginn til að verpa aftur. Teymið ýtti líka eggjum aftur inn í miðju hreiðranna, því sumir kvenfuglar höfðu þann sið að verpa þeim á brúnina þar sem þau rúlluðu út.

Old Blue varð þrettán eða fjórtán ára – ótrúlegt fyrir glóbrysting – og hvarf árið 1983 eða 1984.

Nú eru Chatham-glóbrystingarnir nærri 400, og hver einasti þeirra er kominn af henni. Árið 2022 var tegundin færð úr flokknum „í hættu“ (Endangered) í „viðkvæm“ (Vulnerable).

Á Chatham-eyjum búa því um það bil 600 manns og nærri 400 fuglar sem eru til vegna eins kvenfugls sem dó snemma á níunda áratugnum. Þetta er staður þar sem mjög litlar tölur hafa lag á að halda velli – og þannig fengu eyjarnar einmitt tímabeltið sitt.

Um 800 kílómetra austur af Suðureyju Nýja Sjálands, um það bil meðfram 176. lengdarbaugi vestur, liggja Chatham-eyjar. Varanlegir íbúar: um 600.

Þær hafa sitt eigið tímabelti.

Staðaltími Chatham er UTC+12:45 – fjörutíu og fimm mínútum á undan meginlandi Nýja Sjálands. Á sumrin verður það UTC+13:45. Hann er einn af aðeins þremur tímamismunum á jörðinni sem enda á :45; hinir eru Nepal á UTC+5:45 og óopinbert svæði í kringum Eucla í Ástralíu.

Sagan er góði hlutinn. Standard Time Act 1945 stillti klukkuna á Nýja Sjálandi á UTC+12. Chatham-eyjar stilltu einfaldlega klukkur sínar fjörutíu og fimm mínútur á undan því og héldu áfram. Það var engin lagastoð fyrir því. Það var bara það sem eyjarnar gerðu.

Þingið tók við sér 1974, þegar tímalögin (Time Act) viðurkenndu formlega tímamuninn sem þegar hafði verið í daglegri notkun í næstum þrjá áratugi.

Sex hundruð manns fundu upp tímabelti með því að semja sín á milli og landið fullgilti það síðan.

Klukkan: þessar fjörutíu og fimm mínútur fylgja ekki sólinni. UTC+12:45 samsvarar lengdarbaugi á 168°45′ vestur. Chatham-eyjar liggja á um 176°30′ vestur, svo klukkan á eyjunum er um það bil hálftíma á undan sinni eigin sól – venjulegt UTC+12 væri nær, um stundarfjórðungi á eftir henni.

Jafnvel klukkubreytingarnar bera tímamuninn með sér. Sumartími á Chatham-eyjum hefst síðasta sunnudag í september klukkan 2:45 að morgni og lýkur fyrsta sunnudag í apríl klukkan 3:45 að morgni. Eyjarnar námunda aldrei neitt.

Og vegna legu sinnar eru Chatham-eyjar meðal fyrstu byggðu staða jarðar sem sjá hverja sólarupprás – og keppa um þann titil við Kíribatí, Tonga og, frá 2011, Samóa.

Sex hundruð manns, fjörutíu og fimm mínútur, og fastur staður fremst í degi heimsins.